"Marność" - interpretacja

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 2.07.2024 o 17:13

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 2.07.2024 o 16:19

---

Daniel Naborowski, jeden z najbardziej rozpoznawalnych poetów polskiego baroku, znacząco wpływał na literaturę XVII wieku poprzez swoje głębokie, refleksyjne utwory. Jego twórczość, charakteryzująca się wyrafinowaną formą i treścią, stanowi doskonały przykład barokowej poezji, w której często poruszane są tematy związane z ulotnością życia i marnością dóbr doczesnych. Jeden z najbardziej znanych utworów Naborowskiego, fraszka „Marność”, doskonale wpisuje się w te barokowe tendencje.

Fraszka „Marność” od samego początku wzbudza zainteresowanie ze względu na swoje uniwersalne przesłanie. Poeta przedstawia tu krytykę dóbr doczesnych, których wartość jest znikoma w obliczu wieczności, zachęcając jednocześnie do refleksji nad istotą prawdziwego szczęścia i skupienia się na sprawach boskich. Ta zwięzła forma literacka, zakończona wyraźną puentą, skłania do głębszej refleksji nad mijającą naturą życia ludzkiego.

1. Marność – analiza utworu i środki stylistyczne

A. Gatunek i budowa utworu

Fraszka, będąca krótkim, zwięzłym utworem poetyckim, często koncentruje się na jednym, wyrazistym temacie, który jest podsumowany wyraźną puentą. Fraszki zwykle cechują się rymami dokładnymi parzystymi (czyli sąsiadującymi), co nadaje im melodyczność i łatwość w zapamiętywaniu. Mimo że fraszki często mają charakter humorystyczny, Naborowski w swoją twórczość wprowadza poważniejszą tematykę, co jest widoczne w „Marności”.

Budowa stychiczna

Utwór „Marność” jest budowany w sposób stychiczny, co oznacza, że nie jest podzielony na strofy, lecz składa się z ciągu wersów tworzących jednolitą całość. Taka struktura nadaje mu rytmiczność i dynamikę, co jest dodatkowo podkreślone użyciem siedmiozgłoskowca. Utwór składa się z dziesięciu wersów, co sprawia, że jest krótki, ale jednocześnie bardzo treściwy.

Liryka podmiotu zbiorowego

Naborowski pisząc „Marność”, posługuje się liryką podmiotu zbiorowego – formą, w której autor wydaje się przemawiać w imieniu całej ludzkości. Wyraża wspólne dla wszystkich ludzi refleksje nad życiem i śmiercią, nad przemijaniem i marnością rzeczy doczesnych. Czasowniki w pierwszej osobie liczby mnogiej wzmocniają wrażenie, że poeta mówi za wszystkich, co nadaje utworowi uniwersalny charakter.

B. Środki stylistyczne

Inwersja, czyli przestawienie szyku wyrazów w zdaniu, jest chętnie wykorzystywana przez Naborowskiego. Przykładem inwersji w „Marności” może być zwrot „miłujmy i żartujmy, żartujmy i miłujmy". Zabieg ten podkreśla wagę przekazu, nadaje mu też większą ekspresyjność i rytmiczność.

Metafory

Metafory są kolejnym istotnym elementem stylistycznym w utworze „Marność”. Przykłady to np. „świat hołduje marności” czy „fraszka śmierć i trwoga”. Te metafory tworzą obraz świata pełnego iluzji i złudzeń, które prowadzą do fałszywego poczucia bezpieczeństwa i wartości.

Epitety

Epitet, czyli określenie opisujące cechę jakiegoś obiektu, jest tu używany przez Naborowskiego w formie przymiotników lub rzeczowników. Przykłady z fraszki „Marność” obejmują „ziemskie włości”. Epitety te wzmacniają przekaz poety, ukazując marność i ulotność dóbr materialnych.

Przerzutnie

Przerzutnia, przeniesienie części zdania do kolejnego wersu, jest kolejnym środkiem, który Naborowski stosuje w „Marności”. Ten zabieg stylistyczny, polegający na przenoszeniu części zdania do kolejnego wersetu, zwiększa napięcie, dynamikę oraz rytmiczność utworu. Przykładem może być zwrot „fraszką śmierć i trwoga”. Przerzutnia ta wprowadza pewien rodzaj suspensu, zmuszając czytelnika do zatrzymania się i głębszego zastanowienia nad przekazem.

Pleonazm

Naborowski stosuje także pleonazm, czyli tzw. masło maślane, w swoich utworach. Przykładem z „Marności” może być „marna marność”. Ten środek stylistyczny, choć na pozór redundantny, ma na celu podkreślenie marności wszechobecnej w świecie, uwypuklenie poczucia pustki i bezwartościowości dóbr doczesnych.

2. Marność – interpretacja utworu

A. Motyw vanitas

Motyw vanitas, który stanowi centralny punkt fraszki Naborowskiego, pochodzi z biblijnej Księgi Eklezjastesa (Koheleta). Kluczowe stwierdzenie „Vanitas vanitatum et omnia vanitas” (łac. „Marność nad marnościami i wszystko marność”) wykorzystywane przez poetę, jest nawiązaniem do starożytnych refleksji nad ludzką egzystencją i jej przemijalnością. Ten motyw doskonale wpisuje się w barokową skłonność do refleksji nad śmiertelnością i ulotnością życia.

Znaczenie motywu w baroku

W baroku motyw vanitas był bardzo popularny i często pojawiał się w literaturze, malarstwie i filozofii. Przypominał o nieuchronnej śmiertelności człowieka i ulotności wszystkich rzeczy ziemskich. Wraz z motywem vanitas często współistniały inne sentencje, takie jak „memento mori” (pamiętaj o śmierci) i „carpe diem” (chwytaj dzień). Barok, jako epoka intensywnych uczuć i kontrastów, skłaniał się ku takiej dualistycznej refleksji o życiu i śmierci.

B. Krytyka dóbr doczesnych

Naborowski krytykuje w swoim utworze postawę ludzi skoncentrowanych na dobrach materialnych i przemijających ziemskich przyjemnościach. Poeta zauważa, że większość ludzi skupia się na osiągnięciu wysokiej pozycji społecznej, zgromadzeniu majątku i innych doczesnych wartościach, które w kontekście wieczności tracą swoją wartość. Cytat „Świat hołduje marności” doskonale oddaje charakterystyczną dla baroku krytykę wartości doczesnych.

Ograniczona perspektywa człowieka

W utworze Naborowskiego pojawia się także refleksja nad ograniczoną perspektywą człowieka. Wszystko, co ludzkie, jest przemijające – człowieka czeka starość, a w ostateczności śmierć, która niweczy wszystkie osiągnięcia i dążenia. Ta refleksja dodatkowo wzmacnia poczucie marności rzeczy ziemskich i skazanie na zniszczenie.

C. Pozytywne przesłanie wiersza

Mimo pesymistycznego tonu związanego z marnością, Naborowski proponuje także pozytywne przesłanie. Poeta zachęca do życia pełnego miłości i radości: „Miłujmy i żartujmy”. Znajdowanie szczęścia w prostych, codziennych przyjemnościach jest według Naborowskiego jednym z kluczowych elementów pełnego życia. Poeta wskazuje, że mimo ulotności świata warto cieszyć się tym, co przynosi każdy dzień.

Koncentracja na Bogu

Naborowski podkreśla, że prawdziwe szczęście można znaleźć tylko poprzez życie „pobożnie, uczciwie, a co czyste właściwie”. Życie zgodnie z tymi zasadami i koncentracja na Bogu jest dla poety warunkiem koniecznym szczęśliwego życia. Religia jest dla Naborowskiego podporą, która pozwala przekształcić strach przed śmiercią i przemijaniem w nadzieję na życie wieczne.

D. Religijna wymowa utworu

Religijne podłoże utworu jest mocno związane z osobistymi przekonaniami Naborowskiego, który był kalwinistą. Jego wiersze często nawiązują do kalwińskiej wiary w predestynację i przemijalność dóbr ziemskich w kontekście wieczności. Głębokie religijne przesłanie „Marności” jest świadectwem jego duchowości i wiary w to, że tylko Bóg może nadać sens ludzkiemu życiu.

Historyczny kontekst – barok

Barok, jako epoka pełna sprzeczności, gdzie intensywne odczuwanie śmiertelności i ulotności współistniało z poczuciem słabości, często odrzucał racjonalne podejście na rzecz głębokich, emocjonalnych przeżyć. Nastroje tej epoki sprzyjały refleksjom nad śmiercią i przemijaniem, co znalazło swoje odbicie w literaturze, w tym w utworach Naborowskiego. W obliczu tych doświadczeń religia stawała się podporą i źródłem nadziei na życie wieczne, co jest silnie akcentowane w „Marności”.

Zakończenie

Naborowski w swojej fraszce odzwierciedla nastroje epoki baroku, w której religia była nie tylko tematem literackim, ale też istotnym elementem codziennego życia. Jego utwór, mimo upływu wieków, wciąż skłania do refleksji nad życiem, śmiercią i wartością tego, co nas otacza, a także przypomina o potrzebie szukania sensu w wartościach duchowych.

Fraszka „Marność” Naborowskiego jest utworem uniwersalnym, którego przesłanie jest wciąż aktualne i warte przemyślenia w kontekście współczesnym. Zachęca nas do spojrzenia ponad codzienne troski i dążenia, aby dostrzec głębszy sens naszego istnienia, co może być inspiracją do refleksji nad naszymi priorytetami i wartościami.

Bibliografia