"Na toż" - interpretacja

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 12.07.2024 o 16:30

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 7.07.2024 o 6:31

Daniel Naborowski był jednym z czołowych przedstawicieli polskiego baroku, którego twórczość, mimo upływu stuleci, nie przestaje intrygować i inspirować. Jednym z jego najbardziej znanych dzieł jest wiersz „Na toż”. Utwór ten stanowi klasyczny przykład barokowej poezji, charakterystycznej dla XVII-wiecznej literatury polskiej. Wpisuje się w nurt poezji refleksyjno-moralizatorskiej, często eksplorującej tematykę przemijania i śmierci. Naborowski, podobnie jak jego współcześni, zmagał się z pytaniami dotyczącymi sensu życia, nieuchronności śmierci oraz natury ludzkiej egzystencji. Wiersz "Na toż" to swoiste memento mori, które przestrzega przed zapominaniem o własnej śmiertelności i szybkim upływie czasu, jednocześnie skłaniając do głębokiej refleksji nad kondycją człowieka.

I. "Na toż" – analiza i środki stylistyczne

Wiersz „Na toż” ma stychiczną budowę, co oznacza, że nie jest podzielony na zwrotki. Składa się z dziesięciu wersów, każdy napisany trzynastozgłoskowcem, z wewnętrzną średniówką po siódmej sylabie. Taki układ nadaje utworowi harmonijny rytm, podkreślony regularnym schematem rymów parzystych (sąsiadujących) oraz dokładnych; co charakteryzuje poprawność formalną poezji barokowej. Taka struktura wersyfikacyjna potęguje wrażenie nieuniknionego, cyklicznego biegu czasu.

2. Podmiot liryczny

W utworze Naborowskiego podmiot liryczny występuje jako reprezentant ludzkości, co wpisuje się w konwencję liryki refleksyjno-filozoficznej. Wyrazem tego jest użycie zaimka „nasz”, sugerującego wspólnotowość ludzkiej doli i niedoli: „Karmia nasz byt godziny”. Taki zabieg podkreśla uniwersalność poruszanej tematyki, czyniąc z rozważań nad przemijaniem doświadczenie powszechne. W związku z tym, wskazuje się również, że jest to liryka zbiorowa – podmiot liryczny przemawia w imieniu całej ludzkości, sugerując, że wszystkie rozważania dotyczą każdego człowieka, bez względu na czas i miejsce.

3. Warstwa stylistyczna

Wiersz „Na toż” bogaty jest w różnorodne środki stylistyczne, które podkreślają jego barokowy charakter. Inwersja, czyli przestawny szyk wyrazów, sprawia, że utwór zyskuje na podniosłości i nadaje wagę poruszanym zagadnieniom: „Karmia nasz byt godziny”. Przerzutnie – przeniesienie części zdania do kolejnej linii – dodają dynamiki i rytmiczności wierszowi, np. „Dzień jeden drugi goni”.

Metafory w wierszu odgrywają kluczową rolę w obrazowaniu przemijania i nieuchronności śmierci: „Karmia nasz byt godziny”. Animacja – przypisywanie cech istoty żywej pojęciom abstrakcyjnym – widoczna jest w stwierdzeniu: „Dzień jeden drugi goni”. Apostrofa, czyli bezpośrednie zwrócenie się do adresata, nadaje ton moralizatorski: „o człowiecze hardy”. Epitety, takie jak „wiek wszytkokrotny”, „nocy wiekuistej”, „człowiecze hardy”, dodają emocji i obrazowości, a wykrzyknienia wzmacniają ekspresję utworu. Całość kończy aforyzm, który zamyka utwór refleksyjnym podsumowaniem: „umrzeć się gotuje”.

II. "Na toż" – interpretacja

Motyw vanitas, obecny w utworze „Na toż”, odnosi się do przemijania i kruchości życia ludzkiego. Pochodzi on z biblijnej Księgi Eklezjastesa (Koheleta), gdzie zapisano słynne słowa: „Vanitas vanitatum et omnia vanitas”, co oznacza „Marność nad marnościami i wszystko marność”. Naborowski, podobnie jak wielu barokowych poetów, sięga do tego motywu, by przypomnieć o ulotności życia ziemskiego. W wierszu znajduje się refleksja nad nieubłaganym upływem czasu, który pochłania każdy dzień i każdą godzinę ludzkiego istnienia.

2. Upływ czasu w utworze

W utworze „Na toż” Naborowski zwraca uwagę na dynamiczny upływ czasu poprzez użycie czasownika „goni”, co podkreśla nieustające tempo życia: „Dzień jeden drugi goni”. Każda chwila przesuwa człowieka coraz bliżej końca jego ziemskiej egzystencji: „Żaden dzień i godzina bez szkody nie bywa”. Upływ czasu jest nieodwracalny, co oznacza, że każda przeminiona chwila nie wróci: „Więcej się ten nie wraca, kto z regestru spanie”. Takie ujęcie problematyki czasu skłania do głębokiej refleksji nad ulotnością chwil i nieuchronnością starzenia się.

3. Ton moralizatorski

Ton moralizatorski wiersza „Na toż” to przede wszystkim przypomnienie o nieuchronnej śmierci, czyli idea memento mori. Naborowski ostrzega przed pychą i zapominaniem o własnej ludzkości i przemijalności: „o człowiecze hardy”. Przesłanie utworu przypomina, że każdy człowiek, bez względu na swoje osiągnięcia i status, jest podatny na zniszczenie przez czas, i tylko pamięć o śmiertelności może uchronić przed zgubną pychą.

4. Znaczenie religijne

W warstwie religijnej wiersz Naborowskiego odnosi się do idei dwukrotnego życia. Osoba, która pamięta o swojej śmiertelności, żyje świadomie i pobożnie, przygotowując się na życie wieczne: „żyjąc umrzeć się gotuje”. Z kolei ci, którzy zapominają o swojej przemijalności, tracą zarówno życie doczesne, jak i szansę na życie wieczne: „umiera dwakroć”. W ten sposób poeta podkreśla, że życie powinno być prowadzone w duchu chrześcijańskich wartości, z perspektywą na życie po śmierci.

5. Metafizyczny charakter utworu

Dzieło „Na toż” ma wyraźnie metafizyczny charakter, co oznacza, że skupia się na ostatecznych pytaniach dotyczących ludzkiego życia, śmierci i wieczności. W utworze Naborowskiego pojawia się dogłębna refleksja nad kondycją ludzką – zarówno w aspekcie egzystencjalnym, jak i religijnym. Naborowski, podobnie jak inni poeci metafizyczni, tacy jak Mikołaj Sęp Szarzyński, badał kwestie istotne i fundamentalne dla człowieczeństwa. W jego poezji dostrzegamy próbę zrozumienia miejsca człowieka w świecie i jego przeznaczenia.

Zakończenie

Naborowski poprzez swój utwór zachęca do kontemplacji nad śmiertelnością i zwraca uwagę na konieczność pobożnego i świadomego życia. W dzisiejszym zabieganym świecie, pełnym rozproszeń i szybkiego tempa, poezja taka jak „Na toż” przypomina o fundamentalnym aspekcie ludzkiej egzystencji, tj. o przemijalności i przygotowaniu się na nieuniknione. Każdy czytelnik powinien podjąć chwilę refleksji nad współczesnym sensem memento mori, bowiem świadomość przemijania i kruchości ludzkiego życia może prowadzić do głębszego i bardziej świadomego przeżywania codzienności.

W kontekście współczesnej egzystencji pytanie retoryczne mogłoby brzmieć: czy pamięć o własnej śmiertelności może nas uchronić przed zgubnym wpływem pychy i beztroski w codziennym życiu? Warto zatrzymać się choć na chwilę, by zgłębić refleksję nad naszym bytowaniem, kierując się przesłaniem, które Daniel Naborowski pozostawił w swoim nieprzemijającym dziele „Na toż”.