Antywzory i wzory w wybranych epokach literackich

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 29.03.2024 o 17:10

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Literatura od wieków stanowiła nie tylko środek artystycznej ekspresji, ale i narzędzie kształtowania moralności oraz zachowań społecznych. Wzory i antywzory przedstawione w dziełach literackich to postacie, które oddziałują na wyobraźnię i wartości odbiorców. W tym wypracowaniu prześledzimy, jak literatura w różnych epokach obrazuje modele do naśladowania i ostrzega przed zgubnymi ścieżkami.

Pradawny kontrast dobra i zła znajduje swoje odbicie w Biblii. Kain, pierwszy morderca, staje się archetypem zła i antywzorem moralnym. Jego zbrodnia oraz zazdrość i brak pokory stanowią przestrogę i punkt odniesienia dla wielu późniejszych dzieł literackich. Z drugiej strony Hiob, który mimo niewyobrażalnych prób i cierpień nie traci wiary w Boga, jest wzorem wytrwałości i głębokiej wierności duchowej.

W średniowieczu wzorzec osobowy uosabia popularny w literaturze idealny rycerz, którego przykładem może być Roland z "Pieśni o Rolandzie". Cechy takie jak honor, poświęcenie i wierność ideałom były kluczowe dla ówczesnego rozumienia cnót rycerskich. Równie ważny dla średniowiecza był obraz idealnego władcy, którego przykładem jest postać Bolesława Krzywoustego, opisana przez Galla Anonima. Jego umiejętności dowódcze, sprawiedliwość i dbałość o rozwój państwa miały być wzorem dla innych władców. Ascetyzm i ubóstwo, reprezentowane przez postać świętego Aleksyma, stały się natomiast paradygmatem średniowiecznej świętości.

W renesansie nowy wzorzec stanowi wszechstronny humanista, czego przykładem jest Jan Kochanowski. Jego twórczość, która propaguje harmonijny rozwój intelektualny i emocjonalny człowieka, wskazuje na wartość życia w zgodzie z naturą i ludzkimi uczuciami. Kultywowane przez Kochanowskiego wartości wpływały na kształtowanie się indywidualnej tożsamości i rozumienie przemijania.

Oświecenie przynosi postać Walerego ze "Ślubów panieńskich" Fredry, który jest przykładem młodego, oświeconego Polaka. Razem z racjonalizmem, umiłowaniem wolności i wiedzy, staje on w kontraście do antywzorca Gadulskiego, pełnego bigoterii i ograniczeń umysłowych.

Romantyzm wykreował nowy rodzaj bohatera, skłaniając się ku wrażliwości i buntowi. Postacie romantyczne – często naznaczone niestabilnością – aspirują do pełnienia roli mesjasza narodów, co doskonale widać w "Kordianie" i "Dziadach" Mickiewicza. Powstanie listopadowe w "Dziadach" cz. III zostaje ukazane jako czas, gdy wzorce bojowników o wolność przeciwstawiają się konformistycznej postawie zdrajców.

W pozytywizmie zaś wyłonił się nowy model pracy i poświęcenia. Postacie z "Nad Niemnem" Elizy Orzeszkowej pokazują, jak praca u podstaw może przyczynić się do poprawy losu społeczeństwa. Stanisław Wokulski z "Lalki" Prusa jest przykładem postaci, która z mieszczańską determinacją i przedsiębiorczością zmaga się z feudalnymi pozostałościami i obojętnością arystokracji.

Podsumowując, literatura nie tylko odbija, ale częstokroć formuje moralność epoki, wpływając na podejmowane przez jednostki wybory wartości i zachowań. Od postaci biblijnych, poprzez średniowiecznych ascetów, renesansowych humanistów, oświeconych reformatorów i romantycznych marzycieli, aż po pozytywistycznych pracowników – każda epoka literacka dostarcza wzorców, które wskazują czytelnikom drogę do postępowania i umacniają tożsamość indywidualną oraz kulturową. Wartości reprezentowane przez postacie literackie żyją w kulturze często dłużej niż współczesność, która je wykreowała.