Jaka śmierć w zamian za sto istnień? CREDO rosyjskiego nihilisty. Rozważania na temat dobra i zła, winy i kary na podstawie „Zbrodni i kary” oraz innych kontekstów.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.01.2026 o 10:42

Rodzaj zadania: Wypracowanie

Dodane: 12.12.2024 o 8:11

Fiodor Dostojewski w swojej powieści "Zbrodnia i kara" stawia czytelnikowi pytanie o granice moralności oraz relację między złem, winą a karą. Raskolnikow, główny bohater, jest ubogim studentem, który w obliczu trudnej sytuacji życiowej decyduje się na zbrodnię - zabójstwo starej lichwiarki, Alony Iwanownej, wierząc, że czyn ten jest usprawiedliwiony, gdyż jego konsekwencją będzie poprawa losu wielu ludzi. Tym samym Raskolnikow uosabia tytułowy "credo rosyjskiego nihilisty", który poświęca jedno życie, aby poprawić jakość stu innych.

Pomysł Raskolnikowa odzwierciedla poglądy nihilistyczne, które kwestionują tradycyjne normy moralne i społeczne. Według tego nurtu filozoficznego, wartości takie jak dobro, zło, wina i kara są względne, a człowiek ma prawo do ich reinterpretacji czy wręcz odrzucenia. Raskolnikow czuje się wyobcowany ze społeczeństwa, przekonany, że jego działania przekraczają zwykłe normy moralne, i wierzy, że posiada prawo decydować o losie innych.

Akt zabójstwa w powieści nie jest jednak prostym działaniem pozbawionym konsekwencji. Chociaż Raskolnikow początkowo wydaje się pewny swojej decyzji, po dokonaniu zbrodni zaczyna odczuwać wyrzuty sumienia. Rozpoczyna się psychologiczna walka bohatera z samym sobą – w jego wnętrzu dochodzi do starcia między ideą o jego wyższości a ludzką stroną poczucia winy. W tej części powieści Dostojewski wnikliwie opisuje stan umysłu Raskolnikowa, który stopniowo popada w obłęd, przekonany, że każde jego działanie jest bacznie obserwowane, a każde spojrzenie może zdradzić jego winę.

Zbrodnia Raskolnikowa ukazuje, że bez względu na przekonania filozoficzne, człowiek nie jest w stanie całkowicie wyprzeć się moralnego osądu. Nawet jeśli społeczeństwo zdaje się akceptować nowe reguły – jak chciałby Raskolnikow – jednostka nadal musi zmagać się z wewnętrznym poczuciem ludzkiej przyzwoitości. Dostojewski tym samym wskazuje, że złamanie uniwersalnych zasad moralnych prowadzi nieodłącznie do destrukcji, zarówno wewnętrznej, jak i społecznej.

W kontekście kary, "Zbrodnia i kara" sugeruje, że prawdziwą karą dla bohatera nie jest więzienie, lecz stan jego ducha. Raskolnikow podświadomie dąży do przyznania się, ponieważ tylko w ten sposób może uwolnić się od rosnącego ciężaru winy. Droga do osiągnięcia spokoju prowadzi przez pokutę i akceptację swojej winy, co jest dla bohatera znacznie bardziej bolesne niż fizyczne cierpienie.

Refleksję nad problemem dobra i zła, winy i kary można odnaleźć również w literaturze innych epok i kręgów kulturowych. W "Makbecie" Williama Szekspira, główny bohater także przeżywa wewnętrzne zmagania po popełnionym morderstwie. Podobnie jak Raskolnikow, Makbet decyduje się na zbrodnię, aby osiągnąć swój cel (w tym wypadku koronę Szkocji), ale jego czyny prowadzą do destrukcji osobistej i społecznej. Makbet, podobnie jak Raskolnikow, doświadcza paranoi, halucynacji i udręki, co sugeruje, że zło podjęte w jakiejkolwiek formie obraca się przeciwko jego sprawcy.

Obydwa utwory prezentują ponadczasowe pytania o naturę ludzką i moralność. Istnienie uniwersalnych zasad, które regulują ludzkie życie, staje się kluczowe dla zrozumienia, dlaczego pewne działania są skazane na porażkę moralną i psychiczną. Raskolnikow i Makbet uczą nas, że przemiany spowodowane przez zło są nieuniknione, i że prawdziwe odkupienie wymaga uznania winy i przyjęcia kary, która prowadzi do wewnętrznego oczyszczenia.

Podsumowując, "Zbrodnia i kara" Dostojewskiego to głęboka refleksja nad naturą dobra i zła oraz moralnym znaczeniem winy i kary, które pozostają aktualne niezależnie od czasu i miejsca. Historia Raskolnikowa to przestroga przed złudnym przekonaniem, że można przekraczać granice bezkarnie, a także apel o nieustanne badanie własnej moralności.