Analiza i interpretacja porównawcza wierszy: Ocalony T. Różewicza oraz Mam dwadzieścia pięć lat J. Barana.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 6.08.2024 o 20:40

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 6.08.2024 o 20:12

#

1. Wprowadzenie do tematu:

Tadeusz Różewicz i Janusz Baran to ważne postacie w polskiej literaturze XX wieku, reprezentujące różne pokolenia oraz wpływy historyczne. Tadeusz Różewicz, urodzony w 1921 roku, był jednym z przedstawicieli pokolenia Kolumbów, które przeżyło traumatyczne doświadczenia II wojny światowej. Jego poezja często odzwierciedlała brutalność tego okresu oraz psychiczne i moralne skutki, jakie wojna miała na jednostkę. Z kolei Janusz Baran, młodszy poeta urodzony w 1947 roku, tworzył w czasach socrealizmu. Jego utwory, chociaż wolne od bezpośrednich doświadczeń wojennych, ukazywały egzystencjalne zagubienie młodego pokolenia w okresie PRL-u.

Zarysowanie głównego motywu:

Głównym motywem, który łączy oba wiersze, jest refleksja nad ludzkim życiem i jego sensownością. Obaj poeci przedstawiają młodych ludzi, którzy, mimo różnorodnych doświadczeń życiowych, nie potrafią osiągnąć szczęścia ani zadowolenia. Różewicz ukazuje traumę powojenną, a Baran — codzienną rutynę i nudę życia w socjalistycznej Polsce.

Stwierdzenie tezy:

Zarówno wiersz "Ocalony" Tadeusza Różewicza, jak i "Mam dwadzieścia pięć lat" Janusza Barana, ilustrują tragiczne losy młodych ludzi, którzy przez różnorodne realia historyczne i osobiste wybory nie potrafią znaleźć szczęścia i zadowolenia.

Część I: Analiza "Ocalonego" T. Różewicza

Wiersz "Ocalony" Tadeusza Różewicza powstał w kontekście dramatycznych wydarzeń II wojny światowej. Poeta, który sam brał udział w walkach jako żołnierz Armii Krajowej, doświadczył na własnej skórze brutalności i okrucieństwa wojny. Utrata bliskich, licznych towarzyszy broni i groza, jaką niosły ze sobą zbrodnie wojenne, miały ogromny wpływ na jego twórczość. Różewicz ukazał w swojej poezji zniszczenie wartości, jakie dotknęło młode pokolenie, które przeżyło wojnę, ale nie potrafiło się odnaleźć w nowej rzeczywistości.

2. Treść i forma wiersza:

"Ocalony" to wiersz, w którym podmiot liryczny jest młodym człowiekiem, który przetrwał wojnę, lecz nie potrafi odnaleźć się w powojennym świecie. Budowa wiersza jest stosunkowo prosta, co potęguje jego sugestywność. Kluczowe fragmenty, jak „człowieka tak się zabija jak zwierzę,” oraz „furgony porąbanych ludzi,” oddają brutalność wojny i dehumanizację, którą ta przyniosła.

3. Główne motywy i tematy:

Destrukcja psychiki podmiotu lirycznego jest jednym z głównych tematów wiersza. Wojna odcisnęła na nim traumatyczny ślad: czuje strach, bezradność i nie potrafi odnaleźć się w świecie bez wojny. Utrata wartości, takich jak miłość czy cnota, jest wyraźnie widoczna. Rzeczywistość, którą znał przed wojną, przestała istnieć. Człowiek jawi się tutaj jako istota pozbawiona uczłowieczonych cech, bez osobowości, symbolizując ogólne odczłowieczenie, jakie niesie za sobą konflikt zbrojny.

4. Analiza stylistyczna:

Wiersz Różewicza pełen jest językowych sprzeczności i kontrastów, co oddaje chaos i dezorientację podmiotu lirycznego. Na przykład użycie takich fraz jak „człowiek i zwierzę,” „miłość i nienawiść” wskazuje na rozmycie granic między tymi pojęciami. Tonacja utworu jest pełna pustki, bezsensu i rozpaczy, co podkreśla miażdżący wpływ wojny na psychikę człowieka.

Część II: Analiza "Mam dwadzieścia pięć lat" J. Barana

Janusz Baran pisał wiersz "Mam dwadzieścia pięć lat" w czasach socrealizmu, który dominował w Polsce Ludowej po II wojnie światowej. Był to okres, w którym brakowało wielkich tragedii na miarę wojennych, ale życie codzienne było pełne monotonii i ograniczeń wynikających z systemu totalitarnego. Poeta ten doświadczył okresu, w którym młodzi ludzie często czuli się zagubieni, a ich życie bylo pozbawione głębszego sensu.

2. Treść i forma wiersza:

Podmiot liryczny w wierszu Barana jest młodym mężczyzną, który odczuwa głębokie zagubienie i brak sensu w swoim życiu. Wiersz ma formę retrospekcji, gdzie podmiot liryczny wyznaje, że „żyłem a właściwie spałem,” a „obudziłem się na widok pięknej lalki.” Te cytaty ukazują apatię i brak celowości w życiu bohatera wiersza, który porusza się przez życie jak we śnie.

3. Główne motywy i tematy:

W wierszu kluczową rolę odgrywa motyw statyczności i bezcelowości. Codzienne życie podmiotu lirycznego jest monotonne i pozbawione sensu. Motyw zagubienia oraz nienarodzenia ilustruje brak jakiejkolwiek wartości, która mogłaby nadać życiu sens. Wiersz jest pełen wyrażeń, które oddają ten stan, choćby poprzez cytaty jak „żyłem a właściwie spałem,” które pokazują, że życie bohatera jest jak sen, marazm, z którego nie potrafi się wybudzić.

4. Analiza stylistyczna:

Baran używa powtarzalnych elementów, takich jak dni tygodnia, aby ukazać rutynę i monotonię życia podmiotu lirycznego. Tonacja wiersza jest pełna żalu, stagnacji i braku nadziei, co oddaje stan psychiczny bohatera, który porusza się przez życie jak we śnie, nie potrafiąc znaleźć żadnego celu ani motywacji.

Część III: Porównanie obu wierszy

Podobieństwa: Obaj podmioty liryczne są młodymi mężczyznami, którzy czują się zagubieni w swoich czasach. Oba wiersze poruszają temat destrukcji psychicznej i utraty wartości. Zarówno Różewicz, jak i Baran ukazali swoich bohaterów jako jednostki walczące z własnymi demonami i poszukujące sensu życia w świecie pełnym chaosu i niepewności.

Różnice: Kluczową różnicą jest kontekst historyczny obu wierszy. Różewicz pisze o traumie wojennej, która zniszczyła psychikę młodych ludzi, podczas gdy Baran skupia się na monotonnym i bezcelowym życiu w socjalistycznej Polsce. Źródła traum są również różne: wojenne doświadczenia Różewicza kontra rutyna i rutynowe zagubienie w socjalizmie, o którym pisze Baran.

2. Intertekstualność:

Wiersz Barana można odczytywać jako pewien ukłon w stronę Różewicza, który mógł być dla niego inspiracją. Mimo że doświadczenia wojenne bezpośrednio dotykają tylko Różewicza, to jednak wpływ tego okresu jest widoczny również u Barana, który dorastał w świecie zdominowanym przez socjalizm i próbował odnaleźć swoje miejsce w tej rzeczywistości.

3. Motyw utraconego czasu i osobowości:

W obu wierszach widoczny jest motyw utraty wartości i osamotnienia. Zarówno u Różewicza, jak i u Barana, podmioty liryczne walczą z bezsilnością i niemożnością odzyskania dawnego siebie. Obaj bohaterowie nie potrafią znaleźć sensu w życiu ani określić swojego „ja,” co prowadzi do ich wewnętrznego rozbicia i braku nadziei na przyszłość.

Zakończenie

Wiersze "Ocalony" Tadeusza Różewicza i "Mam dwadzieścia pięć lat" Janusza Barana to głębokie refleksje nad losem młodych ludzi, którzy zostali zniszczeni przez różne realia historyczne. Różewicz ukazuje traumę wojenną, której skutki odczuwalne są przez całe życie. Baran natomiast przedstawia młodych ludzi zagubionych w codziennej, monotonne rzeczywistości PRL-u, którzy nie potrafią znaleźć sensu w swoim życiu.

2. Wnioski końcowe:

Analiza obu wierszy pokazuje, jak różne epoki historyczne wpływały na życie młodych ludzi i ich postrzeganie świata. Twórczość Różewicza i Barana jest cennym świadectwem czasu, w którym żyli, i ukazuje uniwersalne problemy egzystencjalne, z którymi borykają się ludzie na przestrzeni różnych epok. Obaj poeci skłaniają do refleksji nad sensem życia, wartościami oraz wpływem historii na jednostkę.