Rodzina zastępcza oraz jej rola w życiu dziecka

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 11.06.2024 o 11:49

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 10.06.2024 o 23:07

Rodzina zastępcza stanowi rozwiązanie mające na celu zapewnienie opieki i wychowania dzieciom, które z różnych powodów nie mogą przebywać w swoich biologicznych rodzinach. Instytucja ta istnieje w Polsce od lat 90. XX wieku i jest regulowana przez przepisy prawa rodzinnego i opiekuńczego. Analiza sytuacji dziecka mieszkającego w rodzinie zastępczej wymaga uwzględnienia wielu aspektów, takich jak emocjonalne i psychologiczne skutki rozłąki z rodziną biologiczną, adaptacja do nowego środowiska oraz rola systemów wsparcia społecznego. Na podstawie literatury przedmiotu postaram się przedstawić najważniejsze zagadnienia związane z tym tematem.

Emocjonalne i psychologiczne aspekty

Dziecko skierowane do rodziny zastępczej zazwyczaj doświadczyło wielu trudności, takich jak zaniedbanie, przemoc, a nawet straty najbliższych. Przeżycia te mają ogromny wpływ na jego rozwój emocjonalny i psychologiczny. W raporcie UNICEF (2017) zwraca się uwagę, że dzieci te narażone są na wyższe ryzyko wystąpienia zaburzeń emocjonalnych, takich jak lęk, depresja czy zaburzenia zachowania. Dzieci wcześniej doświadczające traumy mają również trudności z budowaniem zdrowych relacji interpersonalnych, co wpływa na ich codzienne funkcjonowanie.

Relacja z rodzicami zastępczymi może być kluczowa dla przezwyciężenia tych trudności. Badania przeprowadzone przez Smith i in. (201) wskazują, że jakość tej relacji jest jednym z najważniejszych czynników wpływających na adaptację dziecka w nowym środowisku. Dobre relacje z rodzicami zastępczymi mogą kompensować wcześniejsze negatywne doświadczenia dziecka i wspierać jego rozwój emocjonalny.

Adaptacja do nowego środowiska

Adaptacja dziecka do nowego środowiska w rodzinie zastępczej jest procesem złożonym i wieloetapowym. Składają się na niego fazy takie jak: początkowa faza dezorientacji, faza konfliktów i wreszcie faza stabilizacji. Każda z tych faz wiąże się z różnymi wyzwaniami, zarówno dla dziecka, jak i dla rodziny zastępczej.

W początkowej fazie dziecko może odczuwać dezorientację i lęk. Nowe otoczenie, nowi ludzie i nowe zasady mogą być dla niego ogromnym wyzwaniem. W tej fazie kluczowe jest, aby rodzice zastępczy wykazywali dużo cierpliwości i empatii. Zgodnie z badaniami przeprowadzonymi przez Hughesa (2015), wsparcie emocjonalne ze strony rodziców zastępczych ma fundamentalne znaczenie w przełamywaniu początkowych trudności adaptacyjnych.

Faza konfliktów zazwyczaj następuje w kilka tygodni po umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej. Dziecko zaczyna testować granice i sprawdzać, na ile może polegać na nowych opiekunach. Jest to moment, w którym kluczowe jest utrzymanie konsekwentnego, a jednocześnie wspierającego i pełnego zrozumienia podejścia. Dotychczasowe badania (np. Fisher, Stoolmiller, 2017) pokazują, że odpowiednie strategie wychowawcze stosowane przez rodziców zastępczych mogą znacząco przyspieszyć proces adaptacyjny i pomóc dziecku w integracji z nową rodziną.

Rola systemów wsparcia społecznego

Systemy wsparcia społecznego odgrywają kluczową rolę w procesie adaptacji dziecka w rodzinie zastępczej. Przepisy prawne w Polsce nakładają obowiązek zapewnienia wsparcia zarówno dla dziecka, jak i dla rodziny zastępczej. Chodzi tu o wsparcie psychologiczne, pedagogiczne, a także materialne.

Zgodnie z Ustawą o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej z 2011 roku, każda rodzina zastępcza ma prawo do korzystania z usług specjalistów, takich jak psychologowie, terapeuci czy pedagodzy. Ich zadaniem jest wspieranie rodziny zastępczej w trudnych sytuacjach oraz pomoc dziecku w przepracowaniu traumy i adaptacji do nowej rodziny.

Badania przeprowadzone przez Kossobudzką, Kałuckiego, Wróblewską (202) pokazują, że korzystanie z profesjonalnego wsparcia znacząco zwiększa szanse na pomyślną adaptację dziecka w rodzinie zastępczej. Dzieci, które korzystają z terapeutycznych programów wsparcia, wykazują większą stabilność emocjonalną i lepsze funkcjonowanie społeczne.

Problemy materialne

Nie można również pominąć kwestii materialnych, które często stanowią wyzwanie dla rodzin zastępczych. Chociaż rodziny te otrzymują pewne formy wsparcia finansowego, nie zawsze są one adekwatne do rzeczywistych potrzeb. W raporcie przygotowanym przez Rzecznika Praw Dziecka z 2018 roku wskazuje się na niedobory w systemie wsparcia materialnego oraz na potrzebę reform w tym zakresie.

Podsumowanie

Dziecko przebywające w rodzinie zastępczej zmaga się z wieloma wyzwaniami, zarówno emocjonalnymi, jak i adaptacyjnymi. Kluczową rolę odgrywa tutaj jakość relacji z rodzicami zastępczymi oraz dostępność profesjonalnego wsparcia. Wsparcie materialne również jest istotnym elementem, który może znacząco wpłynąć na jakość życia dziecka i jego funkcjonowanie w nowym środowisku. Całościowe podejście, obejmujące zarówno aspekty emocjonalne, adaptacyjne, jak i materialne, jest konieczne do zapewnienia dziecku warunków, które pozwolą mu na zdrowy rozwój i przystosowanie do nowej sytuacji życiowej. W związku z tym, dalsze działania na rzecz poprawy systemu pieczy zastępczej w Polsce są nieodzowne.