Co to jest ruch społeczny? Pojęcie i typologia.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 11.10.2024 o 11:45

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 23.09.2024 o 20:39

Ruchy społeczne odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu rzeczywistości społecznej, politycznej i ekonomicznej. W literaturze przedmiotu funkcjonuje wiele definicji ruchów społecznych, które pomagają zrozumieć istotę i typologię tych zjawisk. Pierwszą osobą, która sformułowała definicję ruchu społecznego był Lorenz von Stein.

Stein w swojej pracy "History of the Social Movement in France" z 1850 roku opisał ruchy społeczne jako "przyszłościowe formacje społeczno-polityczne, które dążą do zmiany społeczeństwa poprzez świadomą organizację i działanie społeczne". Definicja Staina była jednak bardzo ogólna, a jej modyfikacje i rozwinięcia pojawiały się przez kolejne dekady.

Charakterystyka ruchów społecznych jest niezwykle złożona i obejmuje wiele różnych perspektyw. Jako zjawisko społeczne, ruchy te są ugrupowaniami powstałymi w określonym celu, często dążącymi do zmiany obecnego porządku społecznego, ekonomicznego lub politycznego. „Ruchy społeczne są to zbiorowe działania mające na celu wprowadzanie fundamentalnych zmian w strukturze społecznej lub samą strukturę społeczną” (Heberle, 1951). Innymi słowy, ruchy społeczne to grupy ludzi, które łączą się, by wspólnie dążyć do wyraźnie określonych celów społecznych lub politycznych. Albert O. Hirschman w swojej klasycznej pracy z 1970 roku "Exit, Voice, and Loyalty" podkreśla, że ruchy społeczne są jednym z wyrazów tzw. mechanizmu "Voice", który umożliwia ludziom manifestowanie swoich potrzeb i niezadowolenia.

W literaturze przedmiotu istnieją różnorodne typologie ruchów społecznych, które pomagają zrozumieć ich charakter i funkcje. Rozróżnienie to jest istotne ze względu na odmienne cele, strategie działania oraz efekty, jakie te ruchy mają na społeczeństwo. Istnieje wiele klasyfikacji ruchów społecznych, z których najważniejsze to typologia Davida Aberle'a. Aberle wyróżnił cztery typy ruchów społecznych w oparciu o dwa kryteria: celem zmian (indywidualne lub społeczne) i zakresem zmian (częściowe lub pełne). Te typy ruchów społecznych to: 1. Ruchy transformacyjne – dążą do zmiany całego społeczeństwa, na przykład rewolucje społeczne. 2. Ruchy reformacyjne – ich celem jest zmiana wybranych aspektów społecznych, np. ruchy obywatelskie dążące do zmiany ustawodawstwa dotyczącego praw człowieka. 3. Ruchy religijne – skupiające się na zmianie jednostki poprzez zmiany duchowe i moralne. Przykładem mogą być ruchy odrodzenia religijnego. 4. Ruchy alternatywne – dążą do zmiany wybranych aspektów życia jednostek, np. ruchy ekologiczne promujące styl życia zgodny z naturą.

Warto również zauważyć, że ruchy społeczne mogą ewoluować i przekształcać się w inne typy, w zależności od kontekstu politycznego i społecznego. Charles Tilly i Sidney Tarrow w swojej książce "Contentious Politics" (2006) omawiają dynamikę ruchów społecznych i podkreślają, że są one procesem raczej niż stałym zjawiskiem. Ruchy te przechodzą przez różne fazy – od mobilizacji przez konsolidację, aż po transformację i dezintegrację.

Inna ważna klasyfikacja została zaproponowana przez Johna McCarthy'ego i Mayera Zald'a, którzy w latach 70. XX wieku sformułowali teorię zasobów (Resource Mobilization Theory). Według nich, ruchy społeczne można klasyfikować na podstawie sposobów, w jakie mobilizują i alokują zasoby – od finansów, przez ludzi, aż po logistykę. „Ruchy społeczne nie są tylko spontanicznymi wybuchami społecznego niezadowolenia, ale skoordynowanymi działaniami, które wymagają zasobów i planowania” (McCarthy, Zald, 1977).

Podsumowując, ruchy społeczne stanowią kluczowy element dynamiki społecznej. Pierwsza definicja ruchu społecznego sformułowana przez Lorenza von Steina dała początek dalszym badaniom i rozważaniom na temat tych zjawisk. Typologie zaproponowane przez Davida Aberla, McCarthy'ego i Zald'a oraz analizy Tilly'ego i Tarrowa przyczyniają się do głębszego zrozumienia różnorodnych ruchów społecznych i ich wpływu na społeczeństwo. Ruchy te są nie tylko wyrazem niezadowolenia, ale również są jedną z głównych sił napędowych zmiany społecznej.

Bibliografia: 1. Aberle, D. F. (1966). The Peyote Religion among the Navaho. Chicago: Aldine 2. Heberle, R. (1951). Social Movements: An Introduction to Political Sociology. New York: Appleton-Century-Crofts. 3. Hirschman, A. O. (197). Exit, Voice, and Loyalty: Responses to Decline in Firms, Organizations, and States. Cambridge, MA: Harvard University Press. 4. McCarthy, J. D., & Zald, M. N. (1977). Resource Mobilization and Social Movements: A Partial Theory. American Journal of Sociology, 82(6), 1212-1241. 5. Tilly, C., & Tarrow, S. (2006). Contentious Politics. Boulder, CO: Paradigm Publishers. 6. von Stein, L. (185). History of the Social Movement in France. London: Dolphin Press.