„Ja – wyśniony” Leopolda Staffa – analiza i interpretacja wiersza

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 11.03.2024 o 9:10

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Leopold Staff, uznawany za jednego z najwybitniejszych polskich poetów pierwszej połowy XX wieku, to postać łącząca w swojej twórczości elementy różnych epok: Młodej Polski, dwudziestolecia międzywojennego oraz czasów powojennych. Fascynacja niemiecką filozofią – zwłaszcza ideami Nietzschego – a także zamiłowanie do franciszkańskiej prostoty i dekadenckich obrazów, znalazły odzwierciedlenie w jego bogatym dorobku poetyckim. W wierszu "Ja - wyśniony" umieszczonym w tomiku "Sny o potędze" z 1919 roku, tytuł stanowi swoistą bramę wejściową do interpretacji utworu, sugerując znaczenie marzeń, aspiracji i pragnienia umysłowego transcendowania ograniczeń.

Wiersz jest zbudowany jako sonet, czyli tradycyjna forma poetycka składająca się z czternastu wersów ułożonych w dwie czterowiersze i dwa tercety. Układ rymów – żeńskie, parzyste, okalające – podkreśla rytm i harmonię kompozycji, zaś użycie pierwszej osoby sprawia, że podmiot liryczny staje się bliski czytelnikowi, umożliwiając identyfikację z wyrażanymi emocjami.

"Ja - wyśniony" to utwór o charakterze opisowym, w którym podmiot liryczny kreuje się jako postać o wielkiej mocy i sile, wręcz niemożliwej do pojęcia przez przeciętnego człowieka. Metafora wyolbrzymienia, w której podmiot określa swoją moc jako przenikającą jego pierś, ma charakter epicki. Moc ta pozwala mu przemienić Ziemię w "małą, drobną kulę" oraz poetycko zagarnąć gwiazdy, co można zestawić z obrazem wszechmocnego boga. Porównania podmiotu do bóstwa oraz wizje zagarniania gwiazd nadają wierszowi charakter heroicznego pomnika samego poety, a buntem wobec "wytyczonych dróg" i "starczym dawnym bogom" podmiot pokazuje swoją niezależność i siłę.

Nietzschowska teoria nadczłowieka stanowi klucz do głębszej interpretacji tego dzieła Staffa. Wedle myśli niemieckiego filozofa, nadczłowiek to postać, która odrzuca chrześcijańską moralność i dąży do osiągnięcia absolutnej wolności oraz samodoskonalenia. Wiersz Staffa wydaje się eksplorować podobne idee, podkreślając indywidualne aspiracje i mityczne samopoznanie jako cele.

Środki stylistyczne w utworze służą budowaniu wizerunku podmiotu oraz atmosfery dzieła. Staff posługuje się epitetami ("mała, drobna kulę"), porównaniami ("złote gwiazdy jak motyle"), hiperbolami ("Jestem wielki - bóg pijanym weselem szalony!") oraz wykrzyknieniami ("wyolbrzymiałem w bezmiar!"), które zwiększają dynamikę wiersza i wywołują napięcie emocjonalne.

Marzenie i rzeczywistość zderzają się w "Ja - wyśnionym". Sny o potędze stają się dla podmiotu lirycznego przestrzenią ucieczki od ograniczeń i słabości ludzkiej kondycji. Jednocześnie, sen pełni również funkcję medium samopoznania – jest szansą na dążenie do ideału i przekształcenie własnego "ja" w coś nieograniczonego i niemożliwego do osiągnięcia w codziennej egzystencji.

Wiersz Staffa – mimo że powstał w odległym czasie – nadal znajduje odzwierciedlenie w współczesnych pragnieniach ludzkich, w aspiracjach i próbach przezwyciężania własnych ograniczeń. "Ja - wyśniony" jest więc nie tylko świadectwem poszukiwań poetyckich Staffa, lecz także – w szerszym kontekście – refleksją nad ludzką dążnością do przekraczania granic, które wyznacza nam rzeczywistość.

Zakończeniem tejże analizy nie może być nic innego, jak podkreślenie aktualności i uniwersalności problemów poruszanych przez Leopolda Staffa. Jego wiersz, będąc wyrazem osobistej mitologii wielkości, równocześnie mówi o uniwersalnym ludzkim dążeniu do transcendowania codziennych ograniczeń i osiągania rzeczy wielkich, wyśnionych w marzeniach czy aspiracjach, które przeplatają naszą codzienność.