Afirmacja czy bunt? Przeanalizuj dwie postawy wobec życia, odwołując się do wybranych literackich bohaterów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 3.04.2024 o 12:06

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 1.03.2024 o 17:08

Sztuka literacka od wieków próbuje uchwycić złożone i różnorodne emocje, jakie towarzyszą człowiekowi w trudzie codziennego bytowania. W tym starciu z rzeczywistością możemy dostrzec dwa zasadnicze kierunki – postawę afirmacji, która jest przyjęciem życia z jego wszelkimi dobrodziejstwami i ograniczeniami, a także buntu – niezgody na panujący stan rzeczy, nieakceptującej porządku i sprawiedliwości dziejowej. Te dwie postawy, przejawiające się w literackich dziełach, umożliwiają lepsze zrozumienie ludzkiej kondycji.

Afirmując życie, postacie literackie często zwracają się ku cieszeniu się chwilą, harmonią i akceptacją tego, co przynoszą dni. W utworach renesansu zauważalne jest to w "Żywocie człowieka poczciwego" Mikołaja Reja, gdzie bohater, choć osadzony w realiach wiejskiej społeczności, znajduje w codziennym trudzie swoisty urok i spokój. Jego postawa przejawia się w kontemplacji przyrody i pogodnym przyjmowaniu życiowych niewygód. Jan Kochanowski w swojej twórczości, za pomocą pieśni i fraszek, gloryfikuje życie wiejskie, bliskość z naturą, stosując się do zarówno stoickiej jak i epikurejskiej filozofii. Metoda "carpe diem" – łap chwilę − manifestuje się w jego utworach jako główne przesłanie afirmacyjne, gdzie szczęście i radość odkrywać można w prostych przyjemnościach życia dworskiego, nawet w obliczu cierpień.

Oświecenie również przynosi przykłady afirmacji, choć w innej formie. Franciszek Karpiński w "Laura i Filonie" kreśli sielankowy obraz życia na wsi, gdzie uczucia, prostota i spokój stanowią odpowiedź na odpowiedzialności dziennej egzystencji. Mimo światowej przewrotności, życie codzienne jest potwierdzane jako wartość, choć Rzeczpospolita zmaga się z wewnętrznymi problemami.

Podobnie jak afirmacja, postawa buntu ma głębokie korzenie w literaturze. Już u Reja w "Krótkiej rozprawie między Panem, Wójtem a Plebanem" jest wyraźne zestawienie niedoskonałości ludzkich z destrukcyjnym skutkiem braku komunikacji. W dziele Andrzeja Frycza Modrzewskiego – "O naprawę Rzeczpospolitej", bunt nabiera wymiaru publicznego, argumentując za koniecznością reform i zmian w krzywdzącym porządku społecznym.

Okres romantyzmu w literaturze uznawany jest za czas wielkich indywidualistów − buntowników. "Cierpienia młodego Wertera" Goethego odsłaniają indywidualną tragedię bohatera, którego postawa buntownicza, wynikająca z niemożliwej do spełnienia miłości, prowadzi go do autodestrukcji i samobójstwa. W "Dziadach" Mickiewicza zaś postać Gustawa/Konrada to symbol buntu psychicznego, ale także narodowego. Tzw. Wielka Improwizacja Conrada jest dramatycznym wyrazem ludzkiej woli przeciwstawienia się, a osobista rebelia przechodzi w obronę narodową. "Kordian" Słowackiego przedstawia kolejne aspekty buntu – od wyzwań osobistych do buntu zbiorowego, pokazując zarazem, jak bohater może utracić energię i wiarę w zmiany.

Z kolei pozytywizm w "Trylogii" Sienkiewicza sytuuje bunt w kontekście walki z przeciwnościami losu. Bohaterowie, mimo bólu i trudu, poszukują dróg do zwycięstwa i nie poddają się, znajdując siłę w miłości do ojczyzny i ludzkich wartości.

Wnioski płynące z przeglądu literatury pokazują, że postawy buntu i afirmacji mają złożony charakter i mogą współistnieć w jednym człowieku lub społeczeństwie. Sugerują, że wybór jednej z nich wpływa na sposób, w jaki ludzie angażują się w życie i jak stawiają czoła własnej realności. Literatura, poprzez dostarczanie nam bogatej palety ludzkich zachowań, naświetla uniwersalny dylemat buntu i afirmacji. To właśnie te teksty zachęcają nas do refleksji nad własnymi wyborami i postawą, którą sami przyjmujemy.