Analiza sonetów „Burza” i „Stepy akermańskie” Adama Mickiewicza

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 20.05.2024 o 13:16

Analiza sonetów „Burza” i „Stepy akermańskie” Adama Mickiewicza

I. Wstęp

Adam Mickiewicz, w swoim cyklu „Sonetów krymskich”, znakomicie uchwycił emocje i refleksje wynikające z trudnych doświadczeń egzystencjalnych i historycznych. W niniejszym wypracowaniu skupimy się na analizie dwóch znanych sonetów z tego cyklu: "Burza" i "Stepy akermańskie". Spróbujemy ukazać, jaki jest związek emocji oraz nastrojów obecnych w obu utworach oraz ich genezę.

2. Krótka charakterystyka cyklu „Sonetów krymskich”

„Sonety krymskie” powstały w trakcie przymusowego pobytu Mickiewicza w Rosji, wynikłego z wyroku sądu carskiego. Poeta, będący wygnańcem, stał się tu pielgrzymem na obcej ziemi, co ma swoje odbicie w podmiocie lirycznym sonetów. Poeta przeżywał liczne rozterki, które znalazły wyraz w sonetach – dowody na jego tęsknotę za ojczyzną oraz świadomość izolacji od swojego narodu.

3. Znaczenie formy sonetu

Sonet jako gatunek literacki ma swoje specyficzne cechy. Zwykle składa się z czternastu wersów, które dzielą się na dwie kwadry i dwie tercyny (układ 4+4+3+3). Pierwsze dwie strofy pełnią funkcję opisową, natomiast ostatnie dwie – refleksyjną. Taka struktura sonetu umożliwia kontrastowe zestawienie obrazu i myśli, opisu i refleksji.

4. Historyczny rozwój sonetu

Sonet pochodzi z tradycji starożytnej, lecz swój rozwój jako literacki gatunek zdobył we Włoszech w XIII wieku za sprawą poetów takich jak Petrarka i Dante. Do Polski trafił w XVI wieku dzięki twórczości Jana Kochanowskiego i Mikołaja Sępa Szarzyńskiego. Tematyka sonetów zmieniała się z czasem – od miłosnej w epokach wcześniejszych, aż do uczucia związanych z ojczyzną w romantyzmie, co doskonale ukazuje twórczość Adama Mickiewicza.

II. "Stepy akermańskie" – analiza szczegółowa

"Stepy akermańskie" otwierają cały cykl "Sonetów krymskich". Akcja utworu rozgrywa się na stepach w okolicach Biełgorodu nad Dniestrem. Bohater, czyli pielgrzym, wędruje po nieznanej mu ziemi, co podkreśla jego wyobcowanie i poczucie osamotnienia.

2. Część opisowa sonetu

Stepy akermańskie przedstawione są jako bezkresny ocean. Mickiewicz stosuje bogatą metaforykę morską – step jest porównywany do morza, a wóz do łódki. Na początku sonetu panuje uspokajająca atmosfera: długie, wielokrotnie złożone zdania skojarzone z spokojnymi falami morskimi.

3. Narastanie niepokoju

W miarę postępowania podróży po stepie nastrój zmienia się – zaczyna dominować niepokój. Sentyment ten wyrażony jest za pomocą krótszych zdań i pytań retorycznych. Bohater zmaga się z coraz mniej wyraźnymi obrazami i słyszy coraz głuchsze odgłosy, co potęguje jego przerażenie brakiem orientacyjnego punktu w przestrzeni.

4. Część refleksyjna

Sonet kończy się dynamiczną zmianą nastroju. W zmroku panuje cisza, co wywołuje u bohatera jeszcze większy niepokój. Tęsknota za ojczyzną zostaje wyrażona przez metaforyczne nasłuchiwanie głosów z Litwy. Rezygnację i rozgoryczenie poety można odczytać w słowach: „Jedźmy, nikt nie woła.”. Interpretacje historyczne tej frazy często ujęte są jako wyraz beznadziei wobec losu emigranta.

III. "Burza" – analiza szczegółowa

Sonet "Burza" jest częścią morsko-gościnnego tryptyku, do którego należą jeszcze „Żegluga” i „Cisza morska”. Mickiewicz opiera ten utwór na autentycznym przeżyciu morskiej burzy, co nadaje realności przedstawionym wydarzeniom.

2. Opis burzy – część opisowa

Burza na pokładzie statku przynosi grozę. Poeta wykorzystuje metaforykę batalistyczną: fale są jak szturmujący żołnierze, a łajba staje się twierdzą oblężoną przez żywioł. Narastająca gwałtowność burzy oddana jest krótszymi zdaniami i licznymi wyrazami dźwiękonaśladowczymi, przez co czytelnik żywo odczuwa atmosferę chaosu.

3. Ludzka panika i reakcje

Ludzie na pokładzie reagują paniką – modlą się o ocalenie, żegnają się z bliskimi. Poetyka strachu jest tu widoczna w doskonałych opisach epitetów i dźwięków: „złowieszcze jęki” przywołują czytelnika do świata pełnego grozy i niepewności.

4. Kontrastowy spokój Pielgrzyma – część refleksyjna

Pielgrzym na pokładzie statku wydaje się wolny od panicznego strachu. Jego reakcje kontrastują z resztą załogi: zazdrości tym, którzy mają przy sobie bliskich, i zaakceptował ulotność życia. Poeta wyraża tu tęsknotę za ojczyzną i poczucie bezcelowej wędrówki po obcych lądach.

IV. Podsumowanie

Sonety „Burza” i „Stepy akermańskie” łączy tęsknota za ojczyzną i uczucia wygnańca. Oba utwory, mimo różnic w nastroju (spokój kontra burza), prezentują podobne refleksje dotyczące życia i losu. Zarówno podróż przez step, jak i burza na morzu odzwierciedlają wewnętrzne zmagania bohatera z jego wygnaniami i poszukiwaniem sensu.

2. Znaczenie „Sonetów krymskich” w literaturze

„Sonety krymskie” są wyjątkowym przykładem romantycznego przenikania gatunków literackich. Mickiewicz wykorzystał formę sonetu do wyrażania głębokich uczuć patriotycznych i humanistycznych, co sprawia, że pozostają one aktualne i inspirujące także dzisiaj.

3. Odniesienia do twórczości Mickiewicza i czasów historycznych

Kontekst historyczny i biograficzny miał duży wpływ na twórczość Mickiewicza. Jako wygnaniec, jego poezja była narzędziem wyrażania cierpień i nadziei pokolenia Polaków pozbawionych swojego kraju. Sonety te są świadectwem uniwersalnych wartości i przesłań, które Mickiewicz przekazał przyszłym pokoleniom.

V. Zakończenie

Analizując sonety „Burza” i „Stepy akermańskie”, mogłem głębiej zrozumieć cierpienia Mickiewicza jako wygnańca oraz poczuć, jak głęboko przenika go tęsknota za ojczyzną. Dzięki poetyckim obrazom i refleksjom Mickiewicza te uczucia stały się bardziej realne i bliskie także naszemu pokoleniu.

2. Zachęcenie do dalszej lektury i analizy „Sonetów krymskich”

„Sonety krymskie” mają niesamowity potencjał do odkrywania kolejnych warstw interpretacyjnych i są niewyczerpanym źródłem inspiracji dla wszystkich miłośników literatury. Warto zgłębić te sonety i doświadczyć bogactwa twórczości Mickiewicza.

3. Znaczenie twórczości Mickiewicza w kontekście narodowym i literackim

Adam Mickiewicz, jako narodowy wieszcz, pozostawił po sobie ogromne dziedzictwo literackie. Jego twórczość nie tylko inspirowała pokolenia, ale i nadal kształtuje naszą tożsamość narodową i rozumienie polskich wartości kulturowych.