„Po ciemku” Bolesława Leśmiana – interpretacja i analiza utworu

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.05.2024 o 7:53

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 28.05.2024 o 7:47

Bolesław Leśmian, urodzony w 1878 roku, a zmarły w 1937, to postać, którą trudno porównać do innych twórców swojej epoki. Ten wszechstronny artysta, ze swoimi talentami poetyckimi, prozatorskimi, eseistycznymi i translatorskimi, debiutował wierszem "Sekstyny" w 1895 roku. Jego pierwszy tomik, "Sad rozstajny" wydany w 1912 roku, rozpoczął długą drogę twórczą, na której powstały kolejne zbiory: "Łąka" (1920), "Napój cienisty" (1936) oraz "Dziejba leśna" (1938). Chociaż debiutował w epoce Młodej Polski, Leśmian już od początku swojej kariery manifestował odrębność od konwencji młodopolskich, czego przykładem są jego wiersze opisujące naturę współgrającą z przeżyciami ludzkimi oraz utwory z elementami baśniowej fantastyki.

Wiersz "Po ciemku" pochodzi z cyklu "Powieść o rozumnej dziewczynie". Jest to liryczny monolog miłosny, reprezentujący lirykę pośrednią – podmiot liryczny nie uczestniczy bezpośrednio w opisanych wydarzeniach, ale przedstawia ich piękno i delikatność. Utwór składa się z 18 wersów i odzwierciedla subtelną zmysłowość chwili miłości cielesnej.

Pierwsze wersy utworu: "Wiedzą ciała, do kogo należą, Gdy po ciemku, obok siebie leżą!" wskazują na personifikację ciał, które posiadają "wiedzę," co jest właściwością typową dla umysłu. Poeta w ten sposób podkreśla zmysłowość i delikatność miłości cielesnej, przez co ciała stają się świadomymi uczestnikami tej intymnej chwili. Kolejne linijki "Warga – wardze, a dłoń dłoni sprzyja – Noc nad nimi niechętnie przemija." sugerują delikatne dotknięcia ust i dłoni. Przyroda tutaj współgra z emocjami kochanków: noc instynktownie niechętna jest przemijaniu, co dodaje magicznego nastroju scenie.

Dalej w utworze naturę przedstawiono jako dynamicznego świadka miłości: "Świat się trwali, ale tak niepewnie!... Drzewa szumią, ale pozadrzewnie!...". W tych wersach szumy drzew współgrają z emocjami bohaterów. Leśmian wprowadza neologizmy takie jak "trwali się" czy "pozadrzewnie," co nadaje tekstowi oryginalnego charakteru. Ta stylizacja ludowa oraz baśniowy styl są charakterystyczne dla jego twórczości.

Jednym z istotnych elementów wiersza jest reprezentacja natury w stylizacji ludowej, z wyraźnym baśniowym nasyceniem: "A nad borem, nad dalekim borem Bóg porusza wichrem i przestworem." Motyw Boga jako Stwórcy natury wzmacnia baśniowy charakter wiersza. Poeta korzysta z personifikacji wiatru („I powiada wicher do przestworu: 'Już nie wrócę tej nocy do boru!'"), co sprawia, że przyroda zdaje się tu odgrywać aktywną rolę w tworzeniu wyjątkowej atmosfery.

Wiersz kończy się symboliką mew nad morzem: "A nad morzem białe mewy lecą." – trzy mewy, z których pierwsza i druga mówią o „gwiazd losach” i „niebiosach,” reprezentują trudne do wyobrażenia elementy, podczas gdy trzecia milczy, zobaczywszy „dwa po ciemku pałające ciała.” To milczenie trzeciej mewy podkreśla subtelność i intymność miłości, którą obserwują.

Ostateczna część wiersza: "Mrok, co wsnuł się w ich ściśliwe sploty, Nic nie znalazł w ciałach, prócz pieszczoty!" przedstawia wyjątkowość chwili uniesienia – miłość fizyczna staje się tu połączeniem również na poziomie duchowym. Emocjonalne znaczenie użycia zdań wykrzyknikowych oraz wielokropków wprowadza czytelnika w niezwykły, pełen delikatności klimat.

Dzięki mistrzowskiemu wzbogaceniu personifikacji, urywanych zdań oraz wykrzykników, Leśmian potrafi ukazać miłość jako połączenie cielesne i duchowe, wspierane przez przyrodę. Jest to doskonały dowód na harmonijne współistnienie człowieka i natury oraz na niezwykłe mistrzostwo poety w tworzeniu nastrojowego klimatu pełnego delikatnej namiętności.