Hipokryzja i łatwowierność to niebezpieczeństwo. Analiza wybranych scen z ostatniego aktu „Świętoszka” Moliera

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 31.05.2024 o 7:04

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 31.05.2024 o 6:45

Molier, właściwie Jean-Baptiste Poquelin, to jeden z najważniejszych francuskich dramatopisarzy epoki baroku, znany głównie jako autor komedii. Żył w XVII wieku, a jego twórczość wpisuje się w nurt klasycyzmu, który charakteryzował się m.in. zasadą trzech jedności (miejsca, czasu i akcji), umiarem, oraz zasadą prawdopodobieństwa, czyli unikaniem elementów fantastycznych. Molier ze swoją komedią „Świętoszek” idealnie wpasował się w ten styl, prezentując historię pełną napięć i humoru, ale i ostrych społecznych obserwacji.

Komedie Moliera, takie jak „Świętoszek”, mają na celu nie tylko bawić, ale i edukować. W „Świętoszku” główną osią fabuły jest konflikt wywołany przez tytułowego bohatera – Tartuffe’a, który, przybierając maskę pobożności, wpływa na życie rodziny Orgona. Molier w tej komedii krytykuje hipokryzję i łatwowierność, ukazując, jak niebezpieczne mogą być te cechy, co szczególnie wyraźnie widoczne jest w ostatnim akcie utworu.

Molier w „Świętoszku” stosuje zasady klasycyzmu, takie jak jedność miejsca, czasu i akcji. Cała akcja rozgrywa się w domu Orgona, a głównym wątkiem jest wpływ Tartuffe’a na rodzinę Orgona. Język, którym posługują się postaci, jest elegancki, wyszukany, a kompozycja utworu klarowna: od wprowadzenia, przez rozwinięcie, aż po punkt kulminacyjny i rozwiązanie konfliktu.

Tartuffe to postać będąca ucieleśnieniem hipokryzji. Jego żarliwe modlitwy i pozorna pobożność to tylko maska, pod którą kryje się manipulacja i niemoralność. Tartuffe pragnie zdobyć majątek Orgona, co udaje mu się osiągnąć przez oszustwa i manipulacje, zjednując sobie Orgona i wprowadzając zamęt w jego rodzinie. Tartuffe jest mistrzem udawania, co pozwala mu na osiągnięcie swoich celów kosztem innych.

Orgon zaś to przykład łatwowierności i naiwności. Jego zaślepienie Tartuffem prowadzi do nieszczęść w rodzinie i niemalże do utraty całego majątku. Orgon bezkrytycznie wierzy w dobroć Tartuffe’a, co skutkuje jego decyzjami, które prowadzą do konfliktów z rodziną i narażają na niebezpieczeństwo całą jego egzystencję. Molier przez tę postać ilustruje, jak łatwo można stać się ofiarą manipulacji, jeżeli traci się zdolność do krytycznego myślenia.

Kluczowe sceny z ostatniego aktu „Świętoszka” doskonale ukazują istotę hipokryzji i łatwowierności, a tym samym niebezpieczeństwa z nimi związane. Przykładem może być scena szósta, w której Damis, syn Orgona, odkrywa prawdziwą naturę Tartuffe’a i informuje o tym ojca. Reakcja Tartuffe’a jest mistrzowskim aktem obłudy – inkarnuje cierpiącego i wzbudza litość w naiwności Orgona, który ponownie staje po jego stronie.

W scenie siódmej tego aktu następuje kulminacja konfliktu między Orgonem a jego synem Damisem. Orgon, zaślepiony fałszywą pobożnością Tartuffe’a, wyrzuca syna z domu, tym samym przekreślając lojalność wobec własnej rodziny i przepisując majątek na Tartuffe’a. To dramatyczne ukazanie, do jakich konsekwencji może prowadzić łatwowierność i brak krytycyzmu.

Prawdziwym punktem kulminacyjnym i jednocześnie ostatecznym zbrodniczym zamiarem Tartuffe’a jest scena, w której Tartuffe odkrywa swoje zadania i próbuje ująć całkowitą kontrolę nad majątkiem Orgona, jednocześnie próbując go zniszczyć. Na szczęście w ostatniej chwili Tartuffe’a demaskuje się, a stróżem sprawiedliwości okazuje się król, który ratuje rodzinę Orgona przed całkowitą katastrofą.

Molier nie zapomina przy tym o elemencie komizmu, który jest widoczny w przejaskrawieniu cech postaci czy absurdalnych sytuacjach, takich jak propozycja małżeństwa córki Orgona z Tartuffe’em, mimo wiedzy o jego chciwości. Tartuffe, sterujący emocjami Orgona, tworzy sytuacje groteskowe, które wywołują śmiech, ale jednocześnie zmuszają do refleksji nad rzeczywistością społeczną tamtych czasów.

„Świętoszek” to dzieło, które wciąż ma uniwersalny przekaz. Hipokryzja jako niebezpieczna cecha, łatwość manipulacji ludzkimi emocjami, a także przestroga przed łatwowiernością, pozostają aktualne w różnych epokach i miejscach. Molier jako krytyk społeczny swoją komedią przestrzega, by nie tracić zdrowego rozsądku i zdolności do krytycznego myślenia.

Podsumowując, „Świętoszek” to nie tylko zabawna komedia, ale i ostrzeżenie przed hipokryzją i łatwowiernością, które mogą prowadzić do tragicznych konsekwencji. Molier celnie ukazuje, jak niebezpieczne są te cechy, i rysuje obraz ludzkich namiętności, który jest aktualny także dziś. Dzieło to, pełne humoru i mądrości, pozostaje jednym z najważniejszych komediowych utworów literatury światowej.