"Ja, kiedy usta" - interpretacja

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 17.06.2024 o 10:35

Rodzaj zadania: Analiza

Dodane: 15.06.2024 o 9:47

„Ja, kiedy usta” - interpretacja

Kazimierz Przerwa-Tetmajer był jednym z czołowych poetów epoki Młodej Polski, okresu, który objął końcówkę XIX oraz początek XX wieku. Epoka ta była naznaczona dekadenckimi nastrojami, pesymizmem, a także młodopolskim nihilizmem. Twórczość Tetmajera doskonale oddaje ducha tych czasów, zwłaszcza poprzez analizę kondycji człowieka i wartości, które wówczas przeżywały kryzys. Jego wiersz „Ja, kiedy usta” pochodzi z tomu „Poezje. Seria pierwsza” wydanego w 1891 roku. Utwór ten przełamuje konwencje tradycyjnej poezji miłosnej, koncentrując się na miłości sprowadzonej do cielesności, co odzwierciedla dekadenckie nastroje końca XIX wieku. Teza tej analizy to stwierdzenie, iż „Ja, kiedy usta” w sposób nowoczesny i odważny podejmuje temat miłości fizycznej, wpisując się w kontekst swojej epoki.

I. Budowa i forma utworu

Podmiot liryczny w wierszu jest skoncentrowany na osobistych doświadczeniach i emocjach, co sugeruje formę liryki inwokacyjnej. Jest to głos pierwszej osoby, co czyni przekaz bardziej intymnym i osobistym. Podmiot ten zdaje się kierować swoje słowa do konkretnej osoby – kobiety, z którą łączy go uczucie fizycznego pożądania. Ton jego wypowiedzi jest z jednej strony pełen namiętności i tęsknoty, z drugiej zaś przesiąknięty melancholią i rezygnacją.

II. Warstwa stylistyczna

Epitety użyte w wierszu, takie jak „najwyższa rozkosz” czy „namiętny uścisk”, nadają barwę i intensywność opisom, wzmacniając emocjonalny przekaz utworu. Poprzez te środki wyrazu, Tetmajerowi udaje się oddać zarówno cielesność miłości, jak i jej efemeryczność – przyjemność jest ogromna, ale szybko przemijająca.

Ważnym elementem w warstwie stylistycznej są także pytania retoryczne, takie jak „czemu ty patrzysz z twarzą tak wylękłą?” Pytanie to sugeruje wewnętrzny konflikt i sprzeczne emocje, które towarzyszą tytułowemu „ja” oraz osobie, do której się zwraca. Jest to również sposób na dynamizowanie utworu, dodawanie napięcia oraz ilustrowanie niepewności i lęków.

Powtórzenia i anafory, na przykład „i znowu, i więcej”, czy zaimek „ja” na początku dwóch wersów, podkreślają centralne myśli wiersza oraz intensywność przeżywanych emocji. Te środki stylistyczne sprawiają, że pewne frazy zapadają w pamięć, stając się kluczowymi elementami konstrukcji wiersza.

III. Kontekst epoki

Filozofia Arthura Schopenhauera miała ogromny wpływ na myślenie młodopolskich twórców, w tym Przerwy-Tetmajera. Schopenhauerowska wizja świata, w której dominują cierpienia, tęsknoty i pragnienia, doskonale wpisuje się w dekadenckie motywy wiersza „Ja, kiedy usta”. Odmowa szczęścia, skupienie na fizycznych pragnieniach oraz nostalgia za nieuchwytnym ideałem są wyraźnie widoczne w utworze Tetmajera.

Rewolucyjność wiersza „Ja, kiedy usta” polega przede wszystkim na jego odwadze i śmiałości w przedstawianiu tematów erotycznych, co w momencie jego publikacji spotkało się z kontrowersjami i skandalem. Był to utwór doskonale przełamujący konwencje tradycyjnej liryki miłosnej, która zwykle idealizowała miłość, przedstawiając ją w kontekście duchowym i romantycznym. Tetmajer natomiast redukuje miłość do aktu fizycznego, co w połączeniu z dekadenckim tonem wzbudzało niepokój i uznanie jednocześnie.

IV. Analiza główna

Podmiot liryczny w utworze można interpretować jako typowego dekadenta: jest skupiony na własnych uczuciach, cierpieniach i przyjemnościach. Jego relacje z kobietą nie posiadają głębi emocjonalnej, lecz są raczej czysto fizyczne.

Postać kobiety w wierszu jest potraktowana przedmiotowo, co może budzić kontrowersje. Jest ona przedstawiona jako narzędzie do osiągania fizycznej przyjemności przez podmiot liryczny, co odzwierciedla dekadencki stosunek do relacji międzyludzkich. Kobieta odczuwa sprzeczne emocje – z jednej strony może być przedstawiona jako źródło spełnienia i ulgi, z drugiej strony obecny jest lęk i rozczarowanie. Takie przedstawienie może wskazywać na głęboki kryzys w relacjach między ludźmi, gdzie emocjonalne zaangażowanie zanika na rzecz fizyczności.

Fizyczna rozkosz jest w utworze przedstawiona jako lekarstwo na życiową apatię i pesymizm. Jednak jest to lekarstwo chwilowe, które daje jedynie złudne poczucie szczęścia. Po chwilowym uniesieniu przychodzi ponownie szarość życia i pesymizm, co sugeruje, że cielesne spełnienie nie jest w stanie zagłuszyć głębszych, egzystencjalnych problemów.

W końcowych wersach wiersza widzimy powrót do apatii i rozczarowania. Przyjemność okazuje się nietrwała, a po niej pozostaje jedynie pragnienie ostatecznej ucieczki – śmierci. Fantazje o „błogosławionej śmierci” pojawiające się w wierszu są wyrazem ostatecznego nihilizmu i zrezygnowania, odzwierciedlając typowe dla dekadentyzmu pesymistyczne nastroje.

V. Podsumowanie

Podsumowując, wiersz „Ja, kiedy usta” Kazimierza Przerwy-Tetmajera w śmiały sposób podejmuje temat miłości fizycznej, doskonale wpisując się w dekadenckie motywy epoki Młodej Polski. Utwór ukazuje miłość sprowadzoną do cielesności, pozbawioną duchowej głębi, co stanowi radykalne odejście od romantycznych konwencji. Tetmajer używa licznych środków stylistycznych, takich jak metafory, epitety, pytania retoryczne oraz powtórzenia, aby wzbogacić warstwę emocjonalną wiersza i nadać mu intensywność przekazu.

Wiersz „Ja, kiedy usta” jest także przykładem rewolucyjności i odwagi artystycznej autora – podejmując temat erotycznej miłości i przedstawiając go w sposób nowoczesny i kontrowersyjny, Tetmajer przekracza granice ówczesnych norm literackich. W utworze odnajdujemy również wpływy filozofii Schopenhauera, co dodaje głębi analizie kondycji ludzkiej, koncentrującej się na cierpieniu, tęsknocie i nieuchwytności szczęścia.

Przesłanie wiersza pozostaje aktualne również dla współczesnych odbiorców. Tematyka związana z chwilowym uniesieniem, nietrwałością przyjemności oraz głębokim, egzystencjalnym poczuciem pustki stają się uniwersalne i zrozumiałe ponad czasami, w których powstały. Wiersz „Ja, kiedy usta” zatem, nie tylko odzwierciedla dekadenckie nastroje swojej epoki, ale również pozostaje istotnym głosem w literaturze, który wciąż rezonuje z współczesnym czytelnikiem.