Historyczne koncepcje sumienia: starożytność, średniowiecze, nowożytność
Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.06.2024 o 10:37
Rodzaj zadania: Referat
Dodane: 12.06.2024 o 20:47
Streszczenie:
Praca analizuje ewolucję koncepcji sumienia w starożytności, średniowieczu i nowożytności, uwzględniając filozofię, teologię oraz społeczeństwo.?
Sumienie, jako wewnętrzna wiedza człowieka na temat dobra i zła, od wieków stanowi przedmiot refleksji filozoficznej, teologicznej i społecznej. Trzy kluczowe okresy historyczne – starożytność, średniowiecze oraz nowożytność – oferują zróżnicowane koncepcje sumienia, które odzwierciedlają zmiany w myśleniu filozoficznym i teologicznym.
Starożytność
W starożytności pojęcie sumienia często związane było z koncepcjami moralności i etyki. W filozofii greckiej sumienie nie było jednoznacznie definiowane jako samodzielna kategoria, jednak można znaleźć jego zaczątki w myśli Sokratesa. Sokrates mówił o daimonionie – wewnętrznym głosie ostrzegającym go przed złymi decyzjami (Platon, "Apologia Sokratesa", 31d-32a).Platon w "Faidonie" sugerował istnienie duszy, która poprzez kontemplację Ideałów rozpoznaje dobro i zło (Platon, "Fajdon", tłum. Władysław Witwicki, PWN, 1953). Arystoteles zaś, w "Etyce nikomachejskiej", zdefiniował coś, co można uznać za sumienie – mianowicie zdolność do rozpoznawania cnót i wad poprzez akt intelektualnego namysłu (Arystoteles, "Etyka nikomachejska", tłum. D. Gromska, PWN, 1982).
Rzymianie także interesowali się tematem sumienia. Cyceron używał terminu "conscientia" (łac. świadomość, współwiedza) w kontekście moralnym, opisując sumienie jako świadomość czynów dobrych lub złych wykonanych w przeszłości (Cyceron, "De Officiis", tłum. W. Kornatowski, PWN, 196). Dla stoików, takich jak Seneka, sumienie miało fundamentalne znaczenie w codziennym życiu. Marek Aureliusz w swoich "Rozmyślaniach" apelował do wewnętrznego monitorowania swoich działań i harmonii z naturą oraz logosem – wszechświatową racjonalnością (Marek Aureliusz, "Rozmyślania", tłum. M. Borowska, PWN, 1984).
Średniowiecze
Wraz z nadejściem średniowiecza, koncepcja sumienia zintegrowała się z teologią chrześcijańską. Święty Augustyn stał się jednym z pierwszych myślicieli, którzy dogłębnie analizowali sumienie w kontekście chrześcijańskim. Augustyn uważał, że sumienie to narzędzie, przez które Bóg objawia się człowiekowi, umożliwiając mu poznanie dobra i zła (Święty Augustyn, "Wyznania", tłum. Z. Kubiak, WAM, 200).Tomasz z Akwinu w XIII wieku rozwinął systematyczne podejście do sumienia, adaptując arystotelizm. W "Summa Theologica" Tomasz rozróżnił "synderesis" – wrodzoną zdolność do rozpoznawania podstawowych zasad moralnych – i "conscientia" – zdolność aplikacyjną do oceny konkretnych przypadków moralnych (Tomasz z Akwinu, "Summa Theologica", tłum. J. Beaubien, Blackfriars, 1964). Tomasz postrzegał sumienie jako integralny element racjonalnej duszy, poprzez który Bóg prowadzi człowieka i czyni go odpowiedzialnym za swoje czyny.
Nowożytność
W okresie nowożytnym reformacja i rozwój nowożytnej filozofii stopniowo zmieniały perspektywę na sumienie. Reformatorzy, tacy jak Marcin Luter, podkreślali indywidualne sumienie jako autonomiczne centrum moralnej odpowiedzialności przed Bogiem (Luter, "De Servo Arbitrio", tłum. H. Cole, 1823). Kalwin również kładł nacisk na sumienie iluminowane Słowem Bożym, które kieruje wiernych do życia zgodnie z Bożym planem (J. Kalwin, "Institutio Christianae Religionis", tłum. H. Beveridge, 1845).W XVII i XVIII wieku rozwój racjonalizmu wpłynął na sekularyzację myśli o sumieniu. René Descartes, choć nie pisał bezpośrednio o sumieniu, zasugerował ideę subiektywnej pewności i wewnętrznego mechanizmu refleksji (Descartes, "Medytacje o pierwszej filozofii", tłum. M. i K. Michalska, WSiP, 1987). John Locke kształtował anglosaski pogląd na sumienie jako wewnętrzny nadzór moralny, oparty na doświadczeniu i rozumie (Locke, "Listy o tolerancji", tłum. J. Kierul, 1912).
Immanuel Kant posunął się dalej, traktując sumienie jako wrodzony czynnik kształtujący imperatyw moralny. W swoich pracach, takich jak "Krytyka praktycznego rozumu", Kant twierdził, że sumienie jest wewnętrznym trybunałem, który czyni nas odpowiedzialnymi za moralne decyzje, uniwersalizując zasady etyczne za pomocą kategorycznego imperatywu (Kant, "Krytyka praktycznego rozumu", tłum. M. Szuster, PWN, 1972).
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się