Próby ratowania systemu komunistycznego w Polsce i jego upadek w krajach realnego socjalizmu (1980 – 1991).Powstanie ruchu „Solidarności”.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 27.09.2024 o 16:50

Rodzaj zadania: Referat

Dodane: 27.09.2024 o 16:05

Na przełomie lat 1980-1991 Polska doświadczała serii głębokich przemian społeczno-politycznych, które ostatecznie doprowadziły do upadku systemu komunistycznego. Proces ten odbywał się w kontekście szerszych przemian zachodzących w Europie Środkowo-Wschodniej, gdzie ruchy demokratyczne i emancypacyjne, inspirowane miejscowymi doświadczeniami oraz polityką reform Michaiła Gorbaczowa, zaczynały zdobywać popularność. Kluczową rolę w tych procesach odegrał ruch „Solidarność”, który stanowił symbol oporu przeciwko reżimowi oraz źródło inspiracji dla innych ruchów opozycyjnych.

Ruch „Solidarność” narodził się w sierpniu 1980 roku w Stoczni Gdańskiej imienia Lenina, gdzie robotnicy, pod przewodnictwem charyzmatycznego lidera Lecha Wałęsy, rozpoczęli strajk, który szybko rozprzestrzenił się na inne zakłady pracy w całym kraju. Strajkujący robotnicy zażądali nie tylko poprawy warunków płacowych, ale przede wszystkim podstawowych swobód obywatelskich, wolności słowa, a także prawa do tworzenia niezależnych związków zawodowych. Te postulaty znacząco wykraczały poza ramy dotychczasowego systemu politycznego.

Kluczowym momentem było podpisanie Porozumień Sierpniowych 31 sierpnia 1980 roku, które umożliwiły legalizację „Solidarności” jako pierwszego niezależnego związku zawodowego w bloku wschodnim. Ruch „Solidarność” od samego początku miał cele dalekosiężne. Dążył do demokratyzacji życia społecznego, reformy gospodarki oraz poprawy warunków życia obywateli, co w praktyce przekładało się na ciągłe negocjacje z władzami, organizację strajków, manifestacji oraz działań na rzecz obrony praw pracowniczych.

Potępienie epoki Gierka przez nową ekipę rządzącą

Przełom lat 70. i 80. XX wieku był czasem głębokiego kryzysu gospodarczego w Polsce. Rządy Edwarda Gierka, początkowo postrzegane jako okres względnej stabilizacji i modernizacji, zakończyły się głębokim kryzysem ekonomicznym. Gierek zaciągnął ogromne pożyczki zagraniczne, które miały sfinansować ambitne projekty inwestycyjne. Jednak brak efektywnych reform, korupcja i marnotrawstwo zasobów doprowadziły do pogłębienia problemów ekonomicznych.

Nowa ekipa rządząca, z premierem Wojciechem Jaruzelskim na czele, stanęła przed zadaniem stabilizacji kraju. Mimo początkowych prób reform, sytuacja gospodarcza nadal się pogarszała: wzrost zadłużenia zagranicznego, inflacja oraz powszechne braki w zaopatrzeniu wywoływały coraz większe niezadowolenie społeczne. Jaruzelski i jego współpracownicy krytykowali politykę gospodarczą Gierka, obwiniając go o doprowadzenie kraju do ruin.

Narastanie kryzysu społeczno-politycznego

W miarę jak wewnętrzne napięcia rosły, konflikt między rządem a „Solidarnością” eskalował. Rząd, chcąc utrzymać kontrolę, coraz częściej sięgał po policyjne metody represji, co jedynie zaostrzało sytuację. Władze wykorzystywały propagandę, służby specjalne i inne narzędzia represji, aby stłumić wolnościowe dążenia społeczeństwa. Mimo to „Solidarność” nie zaprzestawała swoich działań, organizując coraz liczniejsze strajki i manifestacje, które gromadziły setki tysięcy uczestników.

Stan wojenny i jego skutki

Kres powolnej destabilizacji kraju nastąpił 13 grudnia 1981 roku, kiedy to władze wprowadziły stan wojenny. Decyzja ta, będąca odpowiedzią na narastający kryzys społeczno-polityczny, miała na celu zdławienie oporu „Solidarności” i innych ruchów opozycyjnych. Internowano tysiące działaczy, a „Solidarność” została zdelegalizowana. Mimo brutalnych represji ruch oporu nie został całkowicie stłumiony, a wiele osób kontynuowało działalność konspiracyjną.

Stan wojenny oficjalnie zakończył się w lipcu 1983 roku, jednak jego skutki były długotrwałe. Represje, ograniczenia swobód oraz zastraszenie społeczeństwa miały na celu utrzymanie władzy przez PZPR. Niemniej jednak, te działania jedynie pogłębiały gospodarczy kryzys i społeczne niezadowolenie.

Reakcje ZSRR i stagnacja reform

Na arenie międzynarodowej Związek Radziecki i inne kraje bloku wschodniego z niepokojem obserwowały wydarzenia w Polsce. Władze sowieckie popierały wprowadzenie stanu wojennego, widząc w nim sposób na utrzymanie kontroli nad regionem. Jednak z czasem polityka stagnacji w regionie zaczęła załamywać się pod wpływem nowej polityki Gorbaczowa, obejmującej głasnost (jawność) i pieriestrojkę (przebudowa). Reformy te miały na celu liberalizację polityczną i gospodarczą w krajach bloku wschodniego, dając impuls do zmian także w Polsce.

Impuls do zmian i Okrągły Stół

Wytrwałość ruchu oporu oraz zmieniająca się sytuacja międzynarodowa sprawiły, że władze komunistyczne były zmuszone podjąć dialog z opozycją. Rosnące niezadowolenie społeczne i gwałtownie pogarszająca się gospodarka zmusiły rząd do podjęcia rozmów z przedstawicielami „Solidarności”. Kluczowym momentem były obrady Okrągłego Stołu, które rozpoczęły się w lutym 1989 roku. Porozumienie, które udało się wypracować, przewidywało m.in. przeprowadzenie częściowo wolnych wyborów parlamentarnych oraz legalizację „Solidarności”.

Załamanie systemu komunistycznego i odzyskanie suwerenności

Wynik wyborów z 4 czerwca 1989 roku, w których „Solidarność” odniosła miażdżące zwycięstwo, stał się punktem zwrotnym w historii Polski. W lipcu 1989 roku na czele nowego rządu stanął Tadeusz Mazowiecki, pierwszy niekomunistyczny premier w krajach bloku wschodniego. Upadek rządów komunistycznych w Polsce stał się iskrą, która zapoczątkowała falę demokratycznych przemian w całym bloku wschodnim, prowadząc ostatecznie do upadku ZSRR w 1991 roku i odzyskania pełnej suwerenności przez Polskę.

Podsumowanie

Próby ratowania systemu komunistycznego w Polsce, podejmowane przez rząd Wojciecha Jaruzelskiego, okazały się niewystarczające wobec narastającego społecznego niezadowolenia i globalnych przemian politycznych. Powstanie ruchu „Solidarność”, narastanie kryzysu społeczno-politycznego, wprowadzenie stanu wojennego oraz późniejsze reformy inspirowane polityką Gorbaczowa, doprowadziły do głębokich przemian, które zapoczątkowały upadek systemu komunistycznego w Polsce i całym bloku wschodnim. Przemiany te miały charakter przełomowy, otwierając nowy etap w historii Europy Środkowo-Wschodniej i świata.