Studium przypadku pięcioletniej dziewczynki z autyzmem
Rodzaj zadania: Referat
Dodane: dzisiaj o 14:26
Streszczenie:
Poznaj studium przypadku pięcioletniej dziewczynki z autyzmem, jej rozwój, potrzeby edukacyjne i społeczne oraz przykładowe formy wsparcia w przedszkolu i terapii.
Studium przypadku pięcioletniej dziewczynki z zaburzeniem ze spektrum autyzmu
*Opis ma charakter przykładowy. Dane dziecka i rodziny są fikcyjne.*1. Informacje podstawowe
Imię: Zosia (imię zmienione) Wiek: 5 lat i 4 miesiące Rozpoznanie: zaburzenie ze spektrum autyzmu Placówka: przedszkole ogólnodostępne z oddziałem integracyjnym Cel opracowania: charakterystyka funkcjonowania dziecka, rozpoznanie jego potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz zaplanowanie odpowiednich form wsparcia.Zosia uczęszcza do przedszkola od trzeciego roku życia. Rozpoznanie zaburzenia ze spektrum autyzmu otrzymała w wieku 4 lat po konsultacji psychiatrycznej i psychologicznej. Dziewczynka posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Korzysta z pomocy psychologiczno-pedagogicznej oraz zajęć wspierających rozwój komunikacji i kompetencji społecznych.
2. Anamneza osobnicza
Przebieg ciąży i porodu
Zosia urodziła się z pierwszej ciąży. Ciąża była planowana i pozostawała pod stałą opieką lekarską. W pierwszym trymestrze matka doświadczała nasilonych nudności, jednak nie wystąpiły poważne komplikacje. Dziewczynka urodziła się w 39. tygodniu ciąży drogą naturalną. Jej stan po porodzie oceniono jako dobry. Nie wymagała dłuższej hospitalizacji ani specjalistycznego leczenia.Rozwój psychoruchowy
Rozwój ruchowy we wczesnym dzieciństwie przebiegał zasadniczo prawidłowo. Zosia samodzielnie siedziała około 7. miesiąca życia, raczkowała, a chodzić zaczęła w wieku około 14 miesięcy. Rodzice nie obserwowali istotnych trudności w zakresie motoryki dużej.Pierwsze słowa pojawiły się około 18. miesiąca życia, jednak rozwój mowy był wolniejszy niż u rówieśników. W wieku dwóch lat dziewczynka posługiwała się pojedynczymi słowami i rzadko wykorzystywała je do nawiązywania kontaktu. Częściej prowadziła dorosłego za rękę do wybranego przedmiotu lub samodzielnie próbowała go zdobyć. Wypowiedzi dwuwyrazowe zaczęła tworzyć po ukończeniu trzeciego roku życia.
Rodzice zauważyli, że Zosia nie zawsze reagowała na imię, rzadko wskazywała palcem w celu podzielenia się zainteresowaniem i miała trudności z naśladowaniem gestów. Nawiązywała krótkotrwały kontakt wzrokowy, szczególnie wtedy, gdy czegoś potrzebowała. Preferowała samotną zabawę, porządkowała przedmioty według koloru i wielkości, a także wielokrotnie odtwarzała te same czynności. Zmiana ustalonego porządku wywoływała u niej napięcie i płacz.
Stan zdrowia
Dziewczynka nie choruje przewlekle i nie przyjmuje na stałe leków. Badanie słuchu nie wykazało nieprawidłowości. Zosia pozostaje pod opieką pediatry oraz zespołu specjalistów wspierających jej rozwój. Sen bywa nieregularny — szczególnie po dniach obfitujących w nowe lub intensywne doświadczenia. Dziewczynka jest wybiórcza pokarmowo. Akceptuje głównie potrawy o jednolitej konsystencji i łagodnym smaku, niechętnie próbuje nowych produktów.3. Sytuacja rodzinna
Zosia wychowuje się w pełnej rodzinie. Mieszka z matką, ojcem i dwuletnim bratem. Warunki mieszkaniowe i materialne rodziny są dobre. Oboje rodzice pracują zawodowo, przy czym matka częściowo dostosowała godziny pracy do zajęć terapeutycznych córki. W opiece okazjonalnie pomaga babcia.Rodzice interesują się rozwojem dziecka, utrzymują kontakt z przedszkolem i specjalistami oraz stosują się do większości zaleceń. Starają się przygotowywać Zosię do zmian za pomocą zdjęć, prostych komunikatów i planu dnia. Wprowadzają również jasne zasady dotyczące codziennych czynności.
Rozpoznanie autyzmu było dla rodziny doświadczeniem obciążającym emocjonalnie. Matka początkowo odczuwała silny niepokój i obwiniała się za trudności córki. Ojciec potrzebował więcej czasu na zaakceptowanie diagnozy, ponieważ część zachowań dziecka uważał za nieśmiałość lub przejaw uporu. Obecnie rodzice rozumieją specyfikę funkcjonowania Zosi, chociaż okresowo doświadczają zmęczenia i trudności organizacyjnych.
Relacja dziewczynki z młodszym bratem jest zmienna. Zosia obserwuje jego zabawę i czasami podejmuje krótką aktywność równoległą, ale niechętnie dzieli się ulubionymi przedmiotami. Głośny płacz brata wywołuje u niej dyskomfort. W takich sytuacjach dziewczynka zasłania uszy lub opuszcza pomieszczenie. Rodzice starają się zapewniać każdemu dziecku indywidualny czas i uczą Zosi prostych zasad wspólnej zabawy.
4. Metody oceny funkcjonalnej
Oceny dokonano na podstawie:- rozmowy z rodzicami; - analizy dokumentacji medycznej i psychologiczno-pedagogicznej; - obserwacji dziecka podczas zabawy swobodnej i zajęć kierowanych; - obserwacji funkcjonowania w grupie przedszkolnej; - rozmów z nauczycielami i terapeutami; - analizy sposobu komunikowania potrzeb, reagowania na polecenia oraz radzenia sobie ze zmianami; - oceny samodzielności w codziennych czynnościach.
Ocena funkcjonalna nie koncentruje się wyłącznie na trudnościach wynikających z diagnozy. Jej celem jest ustalenie, co dziecko potrafi wykonać samodzielnie, w jakich sytuacjach potrzebuje pomocy oraz jakie warunki ułatwiają mu uczenie się i udział w życiu grupy.
5. Ocena funkcjonalna dziecka
Komunikacja i rozwój językowy
Zosia porozumiewa się głównie za pomocą krótkich, dwu- lub trzywyrazowych wypowiedzi. Potrafi nazwać znane przedmioty, osoby i czynności oraz zgłosić podstawowe potrzeby, na przykład: „chcę wodę”, „daj klocki” lub „koniec”. Wypowiedzi spontaniczne są jednak rzadsze niż wypowiedzi pojawiające się w odpowiedzi na pytanie dorosłego.Dziewczynka rozumie proste, jednoetapowe polecenia, szczególnie gdy dotyczą znanej sytuacji i są wsparte gestem lub obrazkiem. Polecenia złożone wymagają podziału na krótsze etapy. Zosia ma trudności z rozumieniem pytań otwartych, określeń czasu, przenośni oraz komunikatów zawierających kilka informacji naraz.
W mowie występują echolalie, zwłaszcza w sytuacjach stresu albo ekscytacji. Dziewczynka powtarza fragmenty zasłyszanych piosenek i bajek. Intonacja jej głosu bywa mało zróżnicowana. Nie zawsze dostosowuje głośność wypowiedzi do sytuacji.
Kontakt wzrokowy jest krótkotrwały i nie powinien być wymuszany. Zosia częściej spogląda na rozmówcę, gdy dorosły mówi spokojnie, pozostaje na wysokości jej wzroku i wykorzystuje interesujące dziecko przedmioty. Dziewczynka korzysta z gestu wskazywania przede wszystkim w celu uzyskania rzeczy, rzadziej po to, aby podzielić się zainteresowaniem.
Funkcjonowanie społeczne
Zosia akceptuje obecność innych dzieci, ale rzadko sama inicjuje kontakt. Najczęściej bawi się obok rówieśników. Włącza się do wspólnej aktywności, gdy jej przebieg jest przewidywalny, a nauczyciel wyjaśnia zasady i przydziela role. Najlepiej funkcjonuje w parze z jednym spokojnym dzieckiem.Dziewczynka ma trudności z odczytywaniem emocji, intencji i niewerbalnych sygnałów innych osób. Nie zawsze rozumie, dlaczego kolega nie chce kontynuować zabawy lub dlaczego należy poczekać na swoją kolej. Może zabrać przedmiot bez zapytania, jeżeli jest on dla niej szczególnie atrakcyjny. Nie wynika to z celowej złośliwości, lecz z trudności w przyjmowaniu perspektywy drugiej osoby i kontrolowaniu impulsu.
Zosia rozpoznaje podstawowe emocje na obrazkach, lecz ma trudność z odnoszeniem ich do realnych sytuacji. Potrzebuje nazywania stanów emocjonalnych i wyjaśniania społecznych konsekwencji zachowania.
Zabawa i zainteresowania
Dziewczynka chętnie układa puzzle, segreguje klocki, ogląda książeczki o zwierzętach i wykonuje zadania polegające na dopasowywaniu elementów. Szczególnie interesują ją konie. Zapamiętuje ich nazwy, cechy i szczegóły wyglądu. Zainteresowanie to zwiększa jej motywację do udziału w ćwiczeniach.W zabawie Zosia preferuje powtarzalne schematy. Układa figurki w szeregu albo wielokrotnie odgrywa ten sam fragment scenki. Zabawa symboliczna pojawia się, ale jest uproszczona. Dziewczynka potrafi nakarmić lalkę lub położyć ją spać, zwłaszcza po wcześniejszym pokazie dorosłego. Rzadko samodzielnie rozwija dłuższą fabułę.
Funkcjonowanie poznawcze
Zosia dobrze radzi sobie z zadaniami opartymi na materiale wzrokowym. Sprawnie dopasowuje obrazki, rozpoznaje kolory i podstawowe figury geometryczne, układa sekwencje oraz dostrzega szczegóły. Zna cyfry od 1 do 10 i przelicza przedmioty w tym zakresie. Rozpoznaje większość liter drukowanych, zwłaszcza występujących w znanych wyrazach.Trudniejsze są dla niej zadania wymagające elastycznego myślenia, wyjaśniania przyczyn zdarzeń, rozumienia dłuższych instrukcji i wykorzystania nabytej umiejętności w nowej sytuacji. Tempo pracy zależy od zainteresowania zadaniem. Zosia może długo koncentrować się na ulubionej aktywności, natomiast przy zadaniach mniej atrakcyjnych wymaga częstego wzmacniania i krótkich przerw.
Motoryka duża i mała
Motoryka duża rozwija się prawidłowo. Dziewczynka chodzi, biega, wchodzi po schodach, skacze obunóż i uczestniczy w prostych ćwiczeniach ruchowych. Podczas gier zespołowych ma jednak trudności z przestrzeganiem zmiennych reguł i dostosowaniem ruchu do tempa innych dzieci.W zakresie motoryki małej Zosia prawidłowo manipuluje drobnymi przedmiotami, buduje konstrukcje z klocków i układa puzzle. Chwyt narzędzia pisarskiego wymaga dalszego doskonalenia. Dziewczynka odwzorowuje linie i proste kształty, ale szybko męczy się podczas kolorowania. Niechętnie wykonuje prace z użyciem kleju, farb i mas plastycznych, zwłaszcza gdy materiały brudzą dłonie.
Przetwarzanie bodźców sensorycznych
Zosia wykazuje zwiększoną wrażliwość na dźwięki. Źle reaguje na suszarkę do rąk, odkurzacz, nagłe okrzyki oraz hałas podczas przedszkolnych uroczystości. W takich sytuacjach zasłania uszy, płacze albo próbuje wyjść z pomieszczenia. Tłoczne i głośne otoczenie obniża jej zdolność rozumienia poleceń.Dziewczynka niechętnie dotyka lepkich i mokrych materiałów. Jednocześnie poszukuje niektórych bodźców ruchowych: lubi huśtanie, podskakiwanie oraz mocny nacisk. Aktywności ruchowe pomagają jej się wyciszyć, jeśli są odpowiednio zaplanowane.
Samodzielność
Zosia samodzielnie spożywa znane posiłki za pomocą łyżki i widelca oraz pije z otwartego kubka. Potrafi zdjąć część garderoby i założyć proste elementy ubrania. Potrzebuje pomocy przy zapinaniu zamków, guzików i wiązaniu obuwia.Korzysta z toalety, ale w nowym miejscu wymaga przypomnienia i wskazania pomieszczenia. Myje ręce według kolejnych etapów, jeżeli ma dostęp do instrukcji obrazkowej. Podczas mycia zębów i czesania potrzebuje nadzoru z powodu nadwrażliwości na dotyk.
Funkcjonowanie emocjonalne i zachowanie
Zosia najczęściej jest spokojna i pogodna, jeżeli sytuacja jest przewidywalna. Trudne zachowania pojawiają się przede wszystkim w przypadku:- nagłej zmiany planu; - przerwania ulubionej aktywności; - przeciążenia hałasem; - niezrozumienia polecenia; - konieczności długiego oczekiwania; - braku możliwości zakomunikowania potrzeby.
W stanie silnego napięcia dziewczynka płacze, krzyczy, odsuwa przedmioty lub kładzie się na podłodze. Zachowania te pełnią zwykle funkcję komunikowania przeciążenia, uniknięcia zbyt trudnego zadania albo odzyskania przewidywalności. Uspokojenie ułatwia ograniczenie liczby bodźców, spokojny komunikat, pokazanie planu oraz umożliwienie krótkiego odpoczynku w cichym miejscu.
6. Mocne strony dziecka
Do najważniejszych zasobów Zosi należą:- dobra pamięć wzrokowa; - spostrzegawczość i zwracanie uwagi na szczegóły; - umiejętność klasyfikowania i porządkowania materiału; - zainteresowanie literami, cyframi i zwierzętami; - wytrwałość podczas wykonywania lubianych zadań; - zdolność uczenia się przez obserwację i naśladowanie; - rozwijająca się komunikacja werbalna; - dobra reakcja na jasne zasady i wsparcie wizualne; - pozytywna więź z rodzicami i znanymi dorosłymi.
7. Najważniejsze potrzeby rozwojowe i edukacyjne
Dziewczynka potrzebuje przede wszystkim:1. rozwijania komunikacji funkcjonalnej, w tym proszenia o pomoc, przerwę i zakończenie aktywności; 2. ćwiczenia rozumienia dłuższych komunikatów oraz pytań; 3. wspierania inicjowania kontaktu i wspólnej uwagi; 4. nauki zabawy naprzemiennej i przestrzegania prostych reguł społecznych; 5. rozwijania rozpoznawania i wyrażania emocji; 6. stopniowego zwiększania tolerancji na zmiany; 7. dostosowania otoczenia do nadwrażliwości sensorycznej; 8. rozwijania samodzielności w zakresie ubierania się i higieny; 9. poszerzania repertuaru zabawy symbolicznej; 10. generalizowania umiejętności, czyli wykorzystywania ich w różnych miejscach i z różnymi osobami.
8. Zalecenia do pracy
W pracy z Zosią wskazane jest:- stosowanie stałego, czytelnego planu dnia w formie obrazkowej; - uprzedzanie o zmianach i używanie komunikatów typu „najpierw — potem”; - formułowanie krótkich, jednoznacznych poleceń; - dzielenie trudnych czynności na mniejsze etapy; - pozostawianie dziecku czasu na przetworzenie informacji i udzielenie odpowiedzi; - wykorzystywanie zdjęć, symboli i gestów wspomagających rozumienie mowy; - wzmacnianie każdej funkcjonalnej próby komunikowania potrzeby; - niewymuszanie kontaktu wzrokowego; - prowadzenie zabaw w parach i małych grupach; - modelowanie właściwych zachowań społecznych; - wykorzystywanie zainteresowania końmi jako elementu motywującego; - zapewnienie dostępu do spokojnego miejsca, szczególnie podczas przeciążenia; - stopniowe oswajanie z nowymi dźwiękami, pokarmami i fakturami bez przymusu; - przeplatanie aktywności stolikowych ćwiczeniami ruchowymi; - systematyczne ćwiczenie samodzielności w naturalnych sytuacjach; - zachowanie spójnych zasad w domu i przedszkolu; - regularną wymianę informacji między rodzicami, nauczycielami i specjalistami.
9. Proponowane cele terapeutyczno-edukacyjne
Cele krótkoterminowe
- samodzielne komunikowanie potrzeby pomocy lub przerwy; - wykonywanie dwóch kolejnych prostych poleceń; - oczekiwanie na swoją kolej przez krótki, stopniowo wydłużany czas; - udział w zabawie z jednym dzieckiem przy wsparciu dorosłego; - rozpoznawanie i nazywanie podstawowych emocji; - korzystanie z planu obrazkowego podczas przechodzenia między aktywnościami; - samodzielne wykonywanie kolejnych etapów mycia rąk; - akceptowanie drobnej, wcześniej zapowiedzianej zmiany.Cele długoterminowe
- zwiększenie spontaniczności i skuteczności komunikacji; - rozwinięcie kompetencji społecznych potrzebnych do udziału w życiu grupy; - poprawa elastyczności zachowania; - rozwijanie samoregulacji emocjonalnej i sensorycznej; - zwiększenie samodzielności w czynnościach dnia codziennego; - przygotowanie dziecka do podjęcia edukacji szkolnej z uwzględnieniem jego indywidualnych potrzeb.10. Wnioski
Zosia jest dziewczynką o nierównomiernym profilu rozwoju. Jej mocnymi stronami są pamięć wzrokowa, spostrzegawczość, umiejętność porządkowania materiału oraz zainteresowanie literami, cyframi i zwierzętami. Największe trudności dotyczą komunikacji społecznej, elastycznego reagowania na zmiany, wspólnej zabawy, regulowania emocji oraz przetwarzania bodźców sensorycznych.Dziecko najlepiej funkcjonuje w uporządkowanym, przewidywalnym środowisku, w którym komunikaty są krótkie i wspierane materiałem wizualnym. Trudne zachowania należy rozumieć przede wszystkim jako sygnał przeciążenia, niezrozumienia sytuacji albo braku skutecznego sposobu zakomunikowania potrzeby. Rokowanie w zakresie dalszego rozwoju jest korzystne ze względu na zasoby poznawcze dziewczynki, postępy w komunikacji, wczesne rozpoczęcie wsparcia oraz zaangażowanie rodziny. Konieczne są regularna ocena postępów i okresowe modyfikowanie celów zgodnie z aktualnymi możliwościami Zosi.
Oceń:
Zaloguj się aby ocenić pracę.
Zaloguj się