Literatura wojenna w romantyzmie i pozytywizmie: analiza i porównanie.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 14.06.2024 o 11:55

Rodzaj zadania: Referat

Dodane: 13.06.2024 o 20:37

Literatura wojenna to jeden z ważniejszych nurtów, który odzwierciedla trudne doświadczenia historyczne, dramatyczne losy jednostek i społeczeństw, a także refleksje nad sensem wojny i ludzkiego istnienia. W Polsce XIX wieku, okresy romantyzmu i pozytywizmu były szczególnie bogate w utwory literackie podejmujące tematykę wojenną, związane z walką narodu polskiego o niepodległość i suwerenność.

Romantyzm, rozwijający się w Polsce w latach 1822-1864, cechował się silnym nacjonalizmem, mistycyzmem oraz wiarą w moc jednostki. Literatura wojenna tego okresu była głęboko zakorzeniona w dziejach narodowych, a zwłaszcza w powstaniach narodowych, takich jak Powstanie Listopadowe (183-1831) i Powstanie Styczniowe (1863-1864). Twórcy romantyczni, m.in. Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki, Cyprian Kamil Norwid, korzystali z tych wydarzeń, aby tworzyć literaturę mającą mobilizować naród do walki, a także kultywować pamięć o bohaterach.

Adam Mickiewicz, jeden z czołowych twórców romantyzmu, w swoich dziełach często sięgał po tematykę wojenną. W "Konradzie Wallenrodzie" (1828), przez pryzmat średniowiecznego konfliktu między Litwinami a Krzyżakami, autor odnosi się do sytuacji Polski pod zaborami, propagując ideę walki podstępnej, ale skutecznej. Z kolei w "Panu Tadeuszu" (1834) Mickiewicz opisał epicką historię ostatniego zajazdu na Litwie, który dzieje się w okresie napoleońskim, kiedy Polacy mieli nadzieję na odzyskanie niepodległości dzięki Napoleonowi. W tym dziele wojna i walka są ukazane zarówno jako dramat jednostek, jak i narodowy obowiązek.

Juliusz Słowacki również często odnosił się do tematyki wojennej. W "Kordianie" (1834) przedstawia młodego bohatera, który próbuje dokonać zamachu na cara Mikołaja I w celu wyzwolenia Polski. Symbolika ta odzwierciedla głęboką frustrację Polaków pod zaborami i ich desperację w walce o wolność. Słowacki tworzy wizję bohatera romantycznego – samotnego, zdeterminowanego oraz gotowego do poświęceń.

Cyprian Kamil Norwid, choć jego twórczość była bardziej indywidualistyczna i często trudna do zaklasyfikowania, również nawiązuje do tematyki wojennej. W wierszu "Fortepian Szopena" (1865) Norwid nawiązuje do zniszczenia przez Rosjan fortepianu Fryderyka Chopina, co staje się symbolem niszczenia przez zaborców polskiej kultury i ducha narodowego. Poetycka refleksja nad wojną obejmuje zarówno bezpośrednie działania militarne, jak i destrukcję, którą niesie ze sobą na poziomie kulturowym i duchowym.

Przejście do epoki pozytywizmu (lata 1864-189) przyniosło zmianę w podejściu do literatury wojennej. Po klęsce Powstania Styczniowego, pozytywiści, tacy jak Bolesław Prus, Eliza Orzeszkowa, Maria Konopnicka, zaczęli koncentrować się na pracy organicznej i pozytywistycznych ideach modernizacji i edukacji społeczeństwa. Jednocześnie jednak nie zaniechali refleksji nad przeszłością i realiami wojen oraz powstań.

Eliza Orzeszkowa w swoim powieści "Nad Niemnem" (1888) przedstawia społeczeństwo na tle wspomnień po Powstaniu Styczniowym. Bohaterowie powieści, takie jak Jan Bohatyrowicz i Anzelm Bohatyrowicz, biorą udział w wypadkach powstania, a ich działalność społeczna i gospodarcza po klęsce powstania ma służyć odbudowie kraju. Orzeszkowa propaguje ideę pracy u podstaw, która ma zastąpić romantyczne marzenia o nagłym wybawieniu.

Bolesław Prus w swojej twórczości, mimo że unikał bezpośrednio tematyki powstańczej, w "Lalce" (1887-1889) przedstawił postać Stanisława Wokulskiego, powstańca styczniowego, który po powrocie z zesłania próbuje budować swoje życie i majątek w Warszawie. Prus ukazuje, jak wojenne doświadczenia kształtowały życie jednostek, ale podkreśla również konieczność rozwoju gospodarczego i społecznego.

Maria Konopnicka, pisząc swoje nowele, także nie unikała tematyki wojennej. W utworze "Miłosierdzie gminy" (1890) ukazuje losy uczestników powstania z perspektywy ludzkiej tragedii i okrucieństwa okupantów.

W podsumowaniu, literatura wojenna w polskim romantyzmie i pozytywizmie odzwierciedlała zmieniające się realia historyczne i społeczne kraju. Romantycy wykorzystywali wojenno-powstańcze motywy do mobilizacji narodu i podtrzymywania ducha walki, natomiast pozytywiści, choć nie zaniechali tematyki powstańczej, kładli większy nacisk na pracę organiczną, budowę nowoczesnego społeczeństwa i refleksję nad tragicznymi doświadczeniami przeszłości. Oba te podejścia kształtowały tożsamość narodową i literacką Polaków, przyczyniając się do zachowania pamięci o najważniejszych momentach w historii kraju.