Absolutyzm oświecony w Prusach, Austrii i Rosji

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 12.03.2025 o 21:42

Rodzaj zadania: Referat

Dodane: 5.03.2025 o 17:56

Absolutyzm oświecony to termin odnoszący się do formy rządów w XVIII-wiecznej Europie, gdzie monarchowie próbowali połączyć absolutną władzę z ideami Oświecenia. Tacy władcy uzasadniali swoje nieograniczone rządy dążeniem do poprawy dobrobytu swoich poddanych, choć często w praktyce wiele ich działań miało na celu wzmocnienie osobistej władzy oraz siły państwa. Przykładami takich monarchii były Prusy, Austria i Rosja, gdzie władcy starali się wykorzystać osiągnięcia nauki i idei oświeceniowych w rządzeniu.

W Prusach król Fryderyk II Wielki (panowanie 174-1786) jest uznawany za jednego z najznamienitszych przedstawicieli absolutyzmu oświeconego. Fryderyk II był nie tylko władcą, ale i mecenasem sztuki oraz filozofem, który korespondował z takimi luminarzami oświecenia jak Voltaire. W kwestii reform, Fryderyk przeprowadził szereg działań, które miały na celu modernizację kraju. Prusy zyskały efektywną biurokrację, a administracja publiczna została usprawniona. Fryderyk wprowadził reformy w szkolnictwie, dążąc do upowszechnienia podstawowej edukacji, co miało na celu zwiększenie poziomu wykształcenia jego poddanych. Ponadto, wprowadził reformy prawne, w tym złagodzenie praw karnych. Przykładowo, ograniczono stosowanie kary śmierci oraz tortur. Fryderyk wspierał rozwój gospodarczy poprzez reformy agrarne, w tym przesiedlenia ludności na nowe tereny, gdzie zakładano nowe wsie. Pomimo dążeń reformacyjnych, Fryderyk II był stanowczym monarchą, który dążył do umocnienia swojej władzy oraz pozycji Prus w Europie.

W Austrii absolutyzm oświecony kojarzy się przede wszystkim z postacią Marii Teresy (panowała w latach 174-178) oraz jej syna Józefa II (178-179). Maria Teresa zapoczątkowała liczne reformy związane z centralizacją i ujednoliceniem administracji. Wzmocniła armię oraz przeprowadziła reformy podatkowe, mające na celu efektywniejsze wykorzystanie zasobów gospodarczych państwa. Maria Teresa, będąc gorliwą katoliczką, utrzymywała silne więzi z Kościołem, co jednocześnie było pewnym ograniczeniem dla wprowadzania oświeceniowych idei. Jej syn, Józef II, poszedł znacznie dalej w reformach oświeceniowych. Zniósł w 1781 roku pańszczyznę, co było próbą poprawy sytuacji chłopów. Dążył do ograniczenia wpływów Kościoła, wprowadzając rozwiązania takie jak Edykt Tolerancyjny z 1781 roku, który przyznał pewne prawa protestantom i innym mniejszościom religijnym. Józef II zreformował także system prawny oraz system edukacji, czyniąc kształcenie bardziej dostępnym. Niemniej jednak, jego intensywne reformy spotykały się z oporem ze strony konserwatywnie nastawionych elementów społeczeństwa, co niejednokrotnie prowadziło do niepowodzeń.

W Rosji rządy Katarzyny II Wielkiej (1762-1796) to okres, w którym przejawiło się wiele cech absolutyzmu oświeconego, choć z pewnymi zastrzeżeniami. Katarzyna korespondowała z wieloma przedstawicielami Oświecenia, w tym z Voltaire'em i Diderotem, a także próbowała przeszczepić niektóre idee oświeceniowe na grunt rosyjski. Podczas jej rządów dokonano reformy administracyjnej, dzieląc kraj na nowe jednostki terytorialne, co miało na celu zwiększenie efektywności zarządzania państwem. W 1767 roku zwołała tzw. Komisję Ustawodawczą, której celem było opracowanie nowego kodeksu prawnego. Niemniej, wiele z planowanych reform nie zostało wcielonych w życie z powodu oporu arystokracji oraz trudności ekonomicznych. Katarzyna, rozumiejąc znaczenie poparcia szlachty, nigdy nie zdecydowała się na reformy, które mogłyby poważnie ograniczyć ich wpływy, jak np. zniesienie pańszczyzny. Wspierała jednak rozwój kulturalny i instytucjonalny kraju, zakładając szkoły, szpitale oraz mecenat nad sztuką.

Podsumowując, absolutyzm oświecony w Prusach, Austrii i Rosji przybrał różne formy, będąc próbą połączenia nieograniczonej władzy monarchicznej z oświeceniowymi ideami racjonalizmu, prawa i postępu. W każdym z tych krajów reformy miały inne nasilenie i zasięg, często ograniczane przez lokalne uwarunkowania polityczne i społeczne. Władcy, mimo że nie zawsze konsekwentnie wprowadzali idee oświecenia, poprzez swoje działania przyczynili się do przekształceń strukturalnych, które wpłynęły na dalszy rozwój tych państw.