Rządy Edwarda Gierka w Polsce: Analiza i kontekst historyczny

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.03.2025 o 22:02

Rodzaj zadania: Referat

Dodane: 25.03.2025 o 18:08

Rządy Edwarda Gierka, przypadające na lata 1970-1980, stanowią istotny okres w dziejach Polski Ludowej. Gierek, obejmując władzę jako I sekretarz KC PZPR po tragicznych wydarzeniach grudnia 1970 roku, wdrożył w kraju zróżnicowany program polityki gospodarczej, który w założeniu miał przyspieszyć rozwój oraz modernizację państwa. Tymczasem analiza skutków jego działań ujawnia skomplikowany obraz pełen sukcesów, napięć oraz ostatecznego fiaska.

Gierek przejął stery władzy w bardzo burzliwym okresie. Jego poprzednik, Władysław Gomułka, upadł wskutek masowych protestów i zamieszek robotniczych, do których doszło w grudniu 197 roku na Wybrzeżu. Zamieszki wybuchły po ogłoszeniu drastycznych podwyżek cen żywności i innych produktów codziennego użytku. Gierek rozpoczął swoje rządy od prób przełamania kryzysu społecznego i zjednania się z robotnikami oraz społeczeństwem. Słynne jeszcze dzisiaj stają się jego słowa wypowiedziane w Stoczni Gdańskiej: „Pomożecie?" - na które zgromadzeni odpowiedzieli entuzjastycznym „Pomożemy!".

Okres tzw. polityki otwarcia gospodarczego, realizowanej przez Gierka i jego ekipę, opierał się na szerokim sięganiu po kredyty zagraniczne, głównie z Zachodu. Miały one umożliwić modernizację infrastruktury przemysłowej, rozwój przemysłu ciężkiego, a także podniesienie jakości życia obywateli poprzez zwiększenie dostępności dóbr konsumpcyjnych. Lata siedemdziesiąte w Polsce to czas rozkwitu inwestycji – budowano nowe osiedla mieszkaniowe, zakłady produkcyjne, huty, elektrownie, a także unowocześniano drogi i koleje. Przykładem udanego projektu gospodarczego z tego okresu była budowa Fabryki Samochodów Małolitrażowych w Tychach, gdzie produkowano popularnego „Malucha”, czyli Fiata 126p, który stał się ikoną polskiej motoryzacji.

Wzrost gospodarczy i inwestycje były jednak okupione znacznym zadłużeniem kraju. Wciągając Polskę w wielomiliardowe kredyty, Gierek nieraz ryzykował pogorszenie stosunków z ZSRR, które patrzyło podejrzliwie na jego próby nawiązywania kontaktów gospodarczych z zachodnimi firmami. Tymczasem pozytywne efekty tych działań były odczuwalne tylko w pierwszych latach rządów Gierka. Pod koniec dekady okazało się, że nieefektywność gospodarki socjalistycznej, oparta na nadmiernym centralizmie oraz brak elastyczności w zarządzaniu, spowodowały, że Polska popadała w coraz większe kłopoty finansowe.

Ponadto rządy Gierka stopniowo zaczęły spotykać się z rosnącą krytyką społeczną. Polacy konfrontowali się z coraz większymi trudnościami w codziennym życiu: brakowało podstawowych produktów, rodziły się długie kolejki przed sklepami. Podczas gdy modernizacja infrastruktury była realna, to oczekiwania społeczne co do poprawy poziomu życia pozostawały niespełnione. Kryzysy ekonomiczne oraz pogłębiające się zadłużenie ostatecznie doprowadziły do konieczności wprowadzania podwyżek cen, które spowodowały falę strajków i protestów, najbardziej znaczące mające miejsce w 1976 roku. Kulminacją społecznego niezadowolenia były wydarzenia Sierpnia 1980 roku, gdy robotnicy wyszli na ulice, domagając się lepszych warunków pracy, swobód obywatelskich oraz prawa do zakładania niezależnych związków zawodowych. Efektem tych strajków było podpisanie porozumień z Gdańska, Szczecina i Jastrzębia-Zdroju, które zapoczątkowały powstanie NSZZ „Solidarność”.

Niewątpliwie, Edward Gierek jako lider partii poszukiwał sposobów na przezwyciężenie kryzysu gospodarczo-społecznego, ale jego strategia, choć innowacyjna na tamte czasy, nie zdała egzaminu. Ostatecznie to właśnie jego rządy doprowadziły do sytuacji, w której Polska zmuszona była szukać nowych rozwiązań ustrojowych, znajdując je dopiero u schyłku lat osiemdziesiątych, podczas transformacji ustrojowej.

Podsumowując, okres dziesięciolecia rządów Edwarda Gierka przyniósł Polsce zarówno chwile dynamicznego rozwoju, jak i dramatyczne chwile społecznych konfliktów. Choć początkowe sukcesy gospodarcze dawały nadzieję na skuteczne przekształcenie kraju, końcowy bilans jego polityki gospodarczej i społecznej stał się symbolem dysfunkcji systemu, którego był częścią. Gierek, mimo że próbował wprowadzać pewne zmiany i otwierać kraj na Zachód, nie zdołał ostatecznie sprostać wyzwaniom, przed którymi stanęła Polska w drugiej połowie XX wieku.