Karol I Stuart – życiorys i najważniejsze wydarzenia

Rodzaj zadania: Referat

Dodane: dzisiaj o 13:29

Karol I Stuart – życiorys

Karol I Stuart (ang. Charles I Stuart) urodził się 19 listopada 160 roku w zamku Dunfermline w Szkocji. Był drugim synem Jakuba VI, króla Szkocji (późniejszego Jakuba I Anglii) i Anny duńskiej. W młodości nie przejawiał oznak wielkich predyspozycji do rządzenia – był chorowity, cichy i nieco zamknięty w sobie. Jednak po śmierci swojego starszego brata Henryka w 1612 roku został następcą tronu.

Młodość i dojście do władzy

Gdy w 1625 roku zmarł Jakub I, Karol w wieku 24 lat został królem Anglii, Szkocji i Irlandii, przyjmując imię Karola I. Jego koronacja była początkiem burzliwego okresu w historii Wysp Brytyjskich. Problemy, z którymi się zmagał, wynikały zarówno z jego zapatrywań na władzę królewską, jak i z sytuacji religijnej i politycznej kraju.

Karol wychował się w przekonaniu o boskim pochodzeniu monarchii – uważał, że król może samodzielnie, bez ograniczeń parlamentu, sprawować władzę absolutną. Poślubił katoliczkę, Henriettę Marię de Bourbon, córkę króla Francji Henryka IV, co wzbudziło nieufność wśród protestanckich poddanych.

Rządy i konflikt z parlamentem

Karol od początku swojego panowania popadł w konflikt z parlamentem angielskim. Potrzebował pieniędzy na prowadzenie wojen na kontynencie (głównie w ramach angielskiego zaangażowania w wojny trzydziestoletniej), jednak stan parlamentarny nie chciał zgodzić się na nowe podatki bez zagwarantowania sobie większej kontroli nad monarchą.

W 1628 roku, pod naciskiem parlamentarzystów, Karol podpisał tzw. „Petition of Right” (Petycja o Prawo), która miała ograniczać jego możliwość nakładania podatków bez zgody parlamentu, a także nadużywania aresztowań. Karol jednak szybko złamał swoje zobowiązanie: rozwiązał parlament w 1629 roku i przez kolejnych jedenaście lat rządził samodzielnie, w okresie nazwanym „ jedenastoletnią tyranią ”.

By pozyskać środki, Karol sięgał po różne niepopularne środki, jak na przykład „ship money” – podatek pierwotnie nakładany tylko na nadmorskie miasta w razie zagrożenia, który Karol rozszerzył na całe królestwo i wymuszał również w czasie pokoju. Wprowadzał też kontrowersyjne reformy religijne, próbując zbliżyć Kościół anglikański do tradycji katolickiej, co wywoływało niezadowolenie szczególnie w Szkocji.

Wojny domowe

Najwięcej kontrowersji wzbudziła próba narzucenia Szkocji anglikańskiej liturgii. Spowodowało to tzw. „Bunt Kciuków” (przywoływany od starcia w katedrze w Edynburgu w 1637 roku) i wybuch powstania szkockiego. Brak funduszy zmusił Karola do zwołania parlamentu w 164 roku, który jednak szybko rozwiązał (nazywany „krótkim parlamentem”). W obliczu narastającego konfliktu musiał zwołać kolejny parlament („Długi Parlament”), ale władca nie chciał iść na ustępstwa.

Wrogość pomiędzy królem a parlamentem doprowadziła w 1642 roku do wybuchu angielskiej wojny domowej. Karol, zwolenników zwanych rojalistami (kawalerami), stanął naprzeciw parlamentarzystom (zwanym „okrągłogłowymi” z powodu charakterystycznych fryzur), których liderem był początkowo Oliver Cromwell.

Po kilku latach zmiennych losów wojny i porażkach armii królewskiej, Karol znalazł się w niewoli. Próbował osiągnąć porozumienie z różnymi stronnictwami lub uciec z kraju, jednak bezskutecznie.

Proces i egzekucja

Parlament postanowił poddać Karola I osądowi. W 1649 roku został oskarżony o zdradę stanu – uznano, że prowadził wojnę przeciwko państwu i narodowi angielskiemu. Karol odmówił uznania sądu, twierdząc, że nikt nie może sądzić „króla z Bożej łaski”.

Wyrok był jednak jednoznaczny – Karol I Stuart został skazany na śmierć przez ścięcie. Egzekucja miała miejsce 30 stycznia 1649 roku na placu przed pałacem Whitehall w Londynie. Po jego śmierci w Anglii zniesiono monarchię i ustanowiono tzw. Republikę Angielską (Commonwealth), głównie pod rządami Olivera Cromwella.

Znaczenie postaci

Karol I Stuart przeszedł do historii jako tragiczny monarcha, którego upór i oderwanie od realiów politycznych doprowadziły do wojny domowej, śmierci i upadku monarchii w Anglii na ponad dekadę. Jego rządy oraz upadek stworzyły podwaliny pod rozwój parlamentaryzmu i ograniczenie władzy królewskiej.

Po restauracji monarchii w 166 roku (czyli powrocie jego syna, Karola II, na tron), Karol I zyskał status męczennika w tradycji religijnej Kościoła anglikańskiego, a pamięć o jego dramacie była często przywoływana w debatach o naturze władzy królewskiej.

---

Podsumowanie

Karol I Stuart odegrał ogromną rolę w historii Anglii, Szkocji, a pośrednio także całej Europy. Jego życie, panowanie, tragiczna śmierć i następstwa tych wydarzeń wpłynęły na rozwój nowoczesnej myśli politycznej, znacząco ograniczając możliwość absolutystycznych rządów monarchów na Wyspach.