Podział praw autorskich z uwzględnieniem terminów wygasania

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 17.01.2024 o 13:11

Rodzaj zadania: Referat

Dodane: 10.01.2024 o 17:47

Prawa autorskie stanowią ważny element w ochronie twórczości intelektualnej. Zasadniczo można je podzielić na dwa główne rodzaje: prawa osobiste oraz prawa majątkowe. Ich różnice dotyczą zarówno zakresu ochrony, jak i czasu trwania.

Prawa osobiste autora to prawa niematerialne, które są niezbywalne i nie podlegają przedawnieniu. Stanowią one wyraz osobistego związku twórcy z jego dziełem. Do praw osobistych zaliczamy prawo do autorstwa dzieła, co oznacza możliwość żądania umieszczania nazwiska autora przy jego dziele, a także prawo do decydowania o pierwszym udostępnieniu dzieła publiczności. Ponadto autor ma prawo ochrony integralności dzieła, co oznacza, że bez jego zgody nikt nie może wprowadzać do dzieła zmian, usuwać lub dodawać doń treści.

Innym aspektem praw osobistych jest również prawo do nie zgodzenia się na wydanie dzieła anonimowo lub pod pseudonimem oraz prawo do dostępu do egzemplarza dzieła w przypadkach określonych przez ustawę. Ponieważ prawa osobiste są niezbywalne, przysługują one autorowi przez całe jego życie i po śmierci przechodzą na określony czas na jego spadkobierców, co wynika z istoty i celu praw osobistych, jakimi jest ochrona więzi twórcy z jego dziełem oraz poszanowanie jego godności jako autora.

Z kolei prawa majątkowe dają twórcy wyłączność na korzystanie z dzieła w określonych sposób i formach, w tym m.in. na rozmnażanie, obrót, wynajem, dzierżawę, publiczne wykonywanie, wyświetlanie czy nadawanie i retransmitowanie. Przede wszystkim są to prawa, które autor może przenieść na inną osobę czy wydzierżawić. Odróżniają się one od praw osobistych tym, że są ograniczone czasowo. Po upływie określonego terminu, dzieł uzyskuje status tzw. domeny publicznej, co oznacza, że każdy może z niego korzystać bez zgody autora i bez obowiązku wynagradzania go.

W Polsce, zgodnie z Ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych, prawa majątkowe wygasają po 70 latach od śmierci autora. Dotyczy to zarówno dzieła opublikowanego, jak i nieopublikowanego. W przypadku, gdy dzieło zostało stworzone przez kilka osób (dzieło współautorskie), termin ten liczony jest od śmierci ostatniego współautora.

Istnieją jednak wyjątki od tej zasady. Na przykład, w przypadku anonimowości dzieła lub gdy autor jest znany pod pseudonimem, prawa majątkowe chronią utwór przez 70 lat od daty jego pierwszego legalnego opublikowania, o ile autor nie ujawni swojej tożsamości w tym czasie. W odniesieniu do fotografii, prawa majątkowe wygasają po 50 latach od wykonania fotografii, a więc okres ochrony jest krótszy niż w przypadku innych dzieł.

Istotnym jest również zrozumienie praw pokrewnych, które chronią interesy wytwórców fonogramów, producentów filmów oraz organizacji nadawczych. Prawa te wygasają, odpowiednio, po 70, 50 lub 50 latach od dnia wydania fonogramu bądź pierwszej transmisji programu.

Reasumując, co istotne, prawa osobiste i majątkowe znacznie się różnią pod względem czasu trwania ochrony, ale oba typy są niezbędnymi instrumentami zapewniającymi twórcom kontrolę nad ich dziełami i możliwość uzyskania z nich korzyści. Przedawnienie praw majątkowych pozwala społeczeństwu na swobodny dostęp do dzieł kultury po wygaśnięciu wyłączności autora, co stanowi kompromis między interesami twórców a dobrem wspólnym.