Pojęcie normy psychicznej, a pozanormatywny rozwój psychiczny

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 17.01.2024 o 13:10

Rodzaj zadania: Referat

Dodane: 10.01.2024 o 18:40

W kwestii rozumienia psychiki ludzkiej istotnym pojęciem jest norma psychiczna. To zespół wzorców zachowań i procesów psychicznych uznawanych za typowe dla większości ludzi w określonym społeczeństwie i kulturze. Normy te są relatywne - różnią się w zależności od czasu, miejsca, a także grupy społecznej, w której funkcjonuje jednostka. Co więcej, normy te są także podległe zmianom, ponieważ zależne są od poziomu wiedzy, badań psychologicznych oraz zmieniających się systemów wartości społecznych.

W literaturze zwraca się uwagę, że pojęcie normy jest blisko powiązane z oczekiwaniami społecznymi. Przykładowo, w kulturze zachodniej duży nacisk kładziony jest na osiągnięcia indywidualne, co wpływa na postrzeganie cech takich jak konkurencyjność czy samodzielność jako pożądanych. Prowadzi to do sytuacji, w której osoby, które nie wykazują zainteresowania rywalizacją lub preferują pracę zbiorową, mogą być postrzegane jako odstające od normy. Również prace takie jak "Społeczne uwarunkowania osobowości” autorstwa Talcotta Parsonsa wskazują na znaczenie kontekstu kulturowo-społecznego dla kształtowania się norm i oczekiwań wobec jednostek.

Z drugiej strony pojęcie normy wiąże się z diagnozowaniem zaburzeń psychicznych, co rodzi wiele kontrowersji. Klinicyści, posługując się klasyfikacjami takimi jak DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) czy ICD (International Classification of Diseases), starają się rozgraniczyć zachowania i stany psychiczne, które wpisują się w obręb normy, od tych, które stanowią przejaw zaburzeń. Istotne jest tutaj, że granice te nie są niezmienne i pewne zachowania w przeszłości klasyfikowane jako patologiczne, dzisiaj mogą być postrzegane jako odmienne, ale nie zaburzone - jak choćby homoseksualizm, który usunięto z klasyfikacji zaburzeń psychicznych.

Pozanormatywny rozwój psychiczny to termin odnoszący się do tych obszarów funkcjonowania psychicznego lub zachowań, które odbiegają od przyjętych norm, ale nie muszą być jednoznacznie uznane jako patologiczne. Możemy mówić tu o nadzwyczajnych zdolnościach (np. w przypadku osób o wybitnych talentach artystycznych czy intelektualnych), a także o specyficznych wariantach rozwoju, takich jak neuroróżnorodność widoczna w spektrum autystycznym.

Jako przykład podejścia do pozytywnego postrzegania różnic w rozwoju psychicznym można podać teorię inteligencji wielorakich Howarda Gardnera, według której istnieje wiele różnych obszarów inteligencji, a każdy człowiek posiada unikalny ich zestaw i profile kompetencji. Osoby mogą więc świecić w jednym obszarze (np. muzyka, logika, język), jednocześnie nie osiągając "normatywnego" poziomu w innych dziedzinach. Gardner kładzie nacisk na indywidualizację edukacji, aby móc rozwijać naturalne predyspozycje i talenty.

Ponadto, podejście humanistyczne w psychologii – reprezentowane przez takich psychologów jak Carl Rogers czy Abraham Maslow – również wskazuje na wartość poszanowania indywidualnych dróg rozwoju i potrzeb jednostek. Rogers argumentował, że warunkiem pełnego rozwoju jest autentyczna relacja, akceptacja i empatyczne zrozumienie, podczas gdy Maslow opisywał hierarchię potrzeb człowieka, wskazując, że spełnienie potrzeb wyższego rzędu (samorealizacja) jest możliwe tylko, gdy zaspokojone są potrzeby podstawowe.

Zrozumienie, że norma psychiczna jest pewnego rodzaju porozumieniem społecznym, a nie absolutem, prowadzi do poszerzenia horyzontów i większej tolerancji wobec różnorodności ludzkiego funkcjonowania. Pozwala to na docenianie unikalności poszczególnych osób i uznawanie różnorodności rozwoju psychicznego za coś, co wzbogaca społeczeństwo, a nie tylko jako odchylenie od normy.