Istota winy bez kary; "Balladyna" i "Dziady część II"

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 19.10.2023 o 18:19

W literaturze polskiej temat winy i kary odgrywa kluczową rolę w zrozumieniu postaci oraz ich wyborów moralnych. Dwa utwory, które szczególnie eksponują tę problematykę, to "Balladyna" Juliusza Słowackiego oraz "Dziady część II" Adama Mickiewicza. W obu dziełach autorzy badają istotę winy, często pozostawiając karę w sferze metafizycznej lub moralnej niż rzeczywistej.

W "Balladynie", Słowacki przedstawia tragedię, w której główna bohaterka, Balladyna, dokonuje serii zbrodni, aby osiągnąć władzę i bogactwo. Już na samym początku utworu Balladyna popełnia pierwsze morderstwo, zabijając swoją siostrę Alinę w walce o małżeństwo z Kirkorem. Wraz z tym aktem rozpoczyna się jej droga winy, która ciągnie się przez cały utwór.

Balladyna nie doświadcza kar fizycznych za swoje czyny aż do samego końca dramatu. Otrzymuje za to nieme potępienie ze strony otaczających ją postaci i wydarzeń. Kolejne morderstwa oraz zdrady stają się dla niej częścią codzienności, a jednocześnie prowadzą do jej wewnętrznego upadku. Zbrodnie Balladyny przynoszą jej co prawda korzyści materialne i władzę, jednak jej psychika coraz bardziej się rozpada. Słowacki pokazuje, że istota winy leży nie tylko w karze, ale przede wszystkim w postępującej depersonalizacji i degradacji moralnej podmiotu.

Podobnie w "Dziadach część II" Mickiewicza, winę łączy się z karą nie w sposób bezpośredni, lecz poprzez doświadczenie duchowe. Jest to dramat częściowo inspirowany obrzędami ludowymi, gdzie duchy zmarłych przychodzą, by upomnieć się o niespłacone długi moralne. W szczególności skupiamy się na dwóch postaciach: duchu złego pana oraz duchu Zosi.

Zły pan, jak dowiadujemy się z jego opowieści, prowadził życie pełne okrucieństwa i egoizmu. Był okrutnym dla podległych mu ludzi, co sprawiło, że po śmierci nie zaznał spokoju. Jego wina, polegająca na braku empatii i nieludzkim traktowaniu innych, nie zostanie mu nigdy wybaczona - przynajmniej do momentu, gdy innych nie uwolni z własnego cierpienia. Tu kara nie jest fizyczna, a duchowa: cierpi na wiecznie nieugaszone pragnienie i piekło niepamięci. Mickiewicz w ten sposób pokazuje, że prawdziwa kara za winy może odbywać się na płaszczyźnie moralnej i psychologicznej, przekładając się na wieczny brak satysfakcji czy spokoju.

Z kolei duch Zosi, chociaż nie popełniła zbrodni jak Balladyna ani nie była okrutna jak zły pan, także nie znajduje spokoju po śmierci. Jej wina była bardziej intelektualna niż moralna: została oskarżona o brak uczuciowości i niezdolność do prawdziwej miłości. Jej kara jest bardziej subtelna, sprowadzając się do nieszczęśliwego, samotnego błąkania się między światem żywych i umarłych - zawieszona między dwoma światami, nie mogąc doznać ukojenia ani wiecznego spoczynku.

Oba te utwory ukazują, że istotą winy bez kary jest psychologiczna i duchowa konsekwencja czynów bohaterów. W "Balladynie" proces karania odbywa się w jej własnym sumieniu, przynosząc jej wewnętrzną degrengoladę. W "Dziadach część II", kara jest metafizyczna, przynosząc niekończące się poczucie straty i winy postaciom po ich śmierci.

W obu przypadkach autorzy podkreślają, że kara nie zawsze musi być egzekwowana przez system prawny czy społeczeństwo. Czasami wynika z nieuchronnych mechanizmów psychicznych i duchowych, które są częścią natury ludzkiej. Słowacki i Mickiewicz w swoich utworach pokazują, jak głęboko są zakorzenione konsekwencje popełnionych błędów i jak trudno jest je zmazać nawet po śmierci.