Literacka ocena systemów totalitarnych na przykładzie powieści "Rok 1984" George’a Orwella

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 25.01.2024 o 14:25

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 23.01.2024 o 18:26

Systemy totalitarne od zawsze wzbudzały wiele emocji i opinii. W literaturze często stały się one motywem przewodnim powieści, które miały za zadanie ukazać ich mechanizmy i wpływ na jednostki. Jednym z najważniejszych i najbardziej dojmujących portretów totalitaryzmu jest powieść "Rok 1984" autorstwa George’a Orwella.

"Rok 1984" ukazuje fikcyjne państwo totalitarne Oceanię, gdzie Wielki Brat i Partia kontrolują każdy aspekt życia obywateli. Orwell zapożyczył wiele elementów z różnych reżimów totalitarnych swoich czasów, aby stworzyć przerażający obraz państwa, które pozbawia ludzi ich prywatności, wolności słowa oraz indywidualności. W Oceanii, przez nieustanne zniekształcanie rzeczywistości i ciągłą rewizję historii, stwarza się społeczeństwo, w którym nie tylko dzisiejszy dzień jest ważny – znikają nawet wspomnienia. Język 'nowomowa', będący istotnym elementem państwa Orwella, jest skonstruowany tak, aby ograniczać zakres myślenia poprzez eliminację słów, co prowadzi do niemożliwości myślenia o buncie.

Równolegle z utopijnym obrazem Oceanię, warto przytoczyć "Folwark zwierzęcy", również autorstwa Orwella, który przypowiada totalitarny reżim na przykładzie rewolucji, jaką przeżywają zwierzęta na pewnym folwarku. Historia kończy się przejęciem władzy przez świnię, która staje się tyranią, i choć nie docieramy tu do tak marszczących rzeczywistość praktyk jak w "Roku 1984", to również pokazuje destrukcyjną siłę totalitaryzmu.

System totalitarny, obok niewątpliwych cech negatywnych, takich jak brak wolności, presji na jednostkę, czy manipulacji i cenzury, należy również zauważyć jego wpływ na dehumanizację społeczeństwa. Ludzie w tych warunkach przestają być sobą – stają się ledwo funkcjonującymi trybikami w olbrzymiej machinie państwa. Przykładem tego może być postać Winstona Smitha z "Roku 1984", urzędniczka pracującego dla Ministerstwa Prawdy, który w wyniku tłumienia swoich prawdziwych uczuć i poddanie się wszechogarniającej propagandzie, traci to, co czyniło go człowiekiem.

Porównując "Rok 1984" z inną powieścią, przedstawiającą system totalitarny, na przykład "Ten obcy" Ireny Jurgielewiczowej, różnica kontekstu jest znacząca. W powieści Jurgielewiczowej została przedstawiona historia grupy młodzieży i młodego chłopca, który na skutek wojennej zawieruchy został wyobcowany i odnaleziony przez grupę rówieśników. System totalitarny jest pokazany przez pryzmat utraconej wolności, strachu i żalu.

Kontekst, w którym warto rozpatrywać te utwory, to współczesność z jej dynamicznie zmieniającymi się technologiami i sposobami komunikacji. Niektóre aspekty "Roku 1984" przypominają obecne zaawansowane systemy inwigilacji czy kwestie związane z prywatnością w internecie. To daje dodatkowego wymiaru refleksji nad tym, jak wizje Orwella mogą być aktualne również dziś i jakie to ma implikacje dla naszego rozumienia wolności.

Podsumowując, literatura zajmująca się systemami totalitarnymi zawsze miała na celu przestrzeganie przed zagrożeniami, które takie systemy niosą ze sobą. Opierając się na "Roku 1984" George’a Orwella i innych utworach, takich jak "Folwark zwierzęcy" czy "Ten obcy", można dostrzec zarówno różnorodność metod literackiego przedstawiania tematu, jak i uniwersalność ostrzeżenia przed deprawującym wpływem totalitaryzmu na jednostki i społeczeństwa. W dobie nowych technologii i wciąż pojawiających się zagrożeń dla prywatności i wolności, te literackie dzieła pozostają niezwykle ważnymi lekcjami historii i zarazem przestrogami dla przyszłych pokoleń.