Funkcja postaci mówiącej w latach 40. XX wieku: przykład nieetycznego zachowania, kontrowersyjnej postawy oraz analiza tezy, argumentu i wniosku

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: dzisiaj o 11:13

Lata 40. XX wieku były okresem burzliwych przemian, naznaczonym wojną, okupacją, oraz dramatycznymi i często kontrowersyjnymi wyborami moralnymi jednostek. W literaturze tego okresu ukazywane były postaci, które w obliczu tragicznych wydarzeń zmuszone były do działań nieetycznych, wzbudzających sprzeciw. Tezą niniejszej rozprawki jest stwierdzenie, że funkcja, jaką pełniła postać mówiąca w określonym kontekście historycznym, często wymuszała na niej kontrowersyjne i niemoralne zachowania. Przykładem literackim, który ilustruje ten problem, jest postać z powieści Tadeusza Borowskiego pod tytułem „Opowiadania”, będącej ważnym świadectwem czasów II wojny światowej.

Jednym z najbardziej znanych bohaterów literackich tych opowiadań jest Tadek, będący swoistym alter ego autora. Tadek, więzień obozu koncentracyjnego, staje się świadkiem i uczestnikiem wydarzeń, które dokonują drastycznej dekonstrukcji ludzkiej moralności. W obozowej rzeczywistości jednostka zostaje zmuszona do porzucenia tradycyjnych wartości etycznych, by móc przetrwać. Borowski ukazuje bowiem codzienność obozową jako scenę, na której człowiek napotyka dylematy moralne wymagające od niego przyjęcia kontrowersyjnych postaw.

Jednym z najbardziej kontrowersyjnych zachowań Tadka, które wzbudza moralny sprzeciw, jest jego udział w „Kanadzie”, czyli sortowni mienia odebranego więźniom przybywającym do Auschwitz. Z jednej strony, Tadek traktuje to zajęcie jako szansę na zdobycie dodatkowego jedzenia czy innych dóbr, które zwiększają jego szanse na przetrwanie. Z drugiej strony, uczestniczy w mechanizmie odczłowieczającym i odbierającym im wszystko, co posiadali w momencie przybycia do obozu. Zachowanie Tadka jest próbą adaptacji do nieludzkich warunków, ale jednocześnie jest to postawa głęboko nieetyczna, ponieważ czerpie korzyści z niewyobrażalnego cierpienia innych ludzi.

Funkcja, jaką pełni Tadek jako „obozowy pracownik”, jest wymuszona realiami życia obozowego, gdzie celem nadrzędnym staje się własne przetrwanie, nawet kosztem zdrady podstawowych wartości etycznych. Zachowanie Tadka, choć pozornie usprawiedliwione przez ekstremalne okoliczności, budzi sprzeciw ze względu na nieuniknioną depersonalizację i moralny upadek, jaki niesie ze sobą współpraca z oprawcami i uczestnictwo w procesie eksterminacji.

Kolejnym przykładem kontrowersyjnej postawy Tadka jest jego zobojętnienie na cierpienie innych. Bohater stopniowo traci zdolność do empatii, co jest reakcją obronną organizmu postawionego w sytuacji ciągłego zagrożenia życia. Proces ten prowadzi do takich działań jak nieliczenie się z losem innych więźniów, brakiem solidarności czy nawet czerpania korzyści z ich nieszczęścia. Choć zrozumiałe jest, że Tadek, podobnie jak inni więźniowie, musiał wypracować mechanizmy przetrwania, jego zachowanie budzi moralne wątpliwości.

Borowski, poprzez postać Tadka, dokonuje brutalnej demitologizacji moralności jednostki w obozie. Wskazuje na to, że funkcja, którą pełniła postać mówiąca w tak ekstremalnych warunkach, wymuszała nieetyczne, często budzące sprzeciw działania, które były odbierane jako warunek przeżycia. W ten sposób zadaje pytanie o granice moralności i kondycję człowieka postawionego w sytuacji granicznej.

Wnioskiem płynącym z analizy postawy Tadka jest refleksja nad człowieczeństwem w obliczu zła. Literatura okresu wojny i okupacji, szczególnie tak sugestywna jak proza Tadeusza Borowskiego, ukazuje, że granice między dobrem a złem często ulegają zatarciu w ekstremalnych warunkach. Tadek, jako postać mówiąca, nie tyle wybiera nieetyczne zachowania, co zostaje do nich zmuszony przez kontekst historyczny i realia obozowe, w których człowiek jest redukowany do instynktu przetrwania. W ten sposób Borowski ukazuje dramat jednostki moralnej, której miejsce w historii jest naznaczone walką o życie kosztem swojej etyczności. Tym samym zachęca do głębszej refleksji na temat kondycji człowieka i wartości moralnych wystawionych na próbę w czasach wojny.