Człowieczeństwo w powieści Orwella: "Rok 1984" i innych utworach literackich

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.02.2024 o 12:31

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 27.02.2024 o 18:13

Definicja człowieczeństwa towarzyszy ludzkości od zarania dziejów, zmienna i niejednoznaczna, zależna od kultury, czasu oraz osobistych przemyśleń jednostki. W centrum tego pojęcia zawsze znajduje się osoba, jej prawa, wartości, uczucia, możliwość wyboru oraz wolność. Istnieją dzieła literackie, które zagłębiają się w problematykę człowieczeństwa, analizując mechanizmy jego niszczenia lub wręcz próbując udowodnić, że można je człowiekowi odebrać. Do takich należy zaliczyć dystopijną powieść George’a Orwella „Rok 1984” oraz „Proces” Franza Kafki. Obie te pozycje, choć różniące się znacząco kontekstem i formą, skupiają się na analizie podmiotowości człowieka w obliczu totalitarnego systemu.

Powieść Orwella „Rok 1984” to przykład literatury, która w sposób drastyczny pokazuje, jak łatwo jest zmienić człowieka w narzędzie w ręku wszechmocnej władzy, która nie tylko kontroluje jego czyny, ale i myśli. Główny bohater, Winston Smith, na początku historii jest postacią, która mimo wszechobecnej inwigilacji i manipulacji zachowuje resztki indywidualności i poczucia „ja”. To właśnie jego próba buntu, czyli zakazana miłość do Julii oraz poszukiwanie prawdy o przeszłości, staje się dowodem na niezatartą chęć zachowania człowieczeństwa wbrew systemowi. Jednak zakończenie powieści, które ukazuje ostateczne złamanie bohatera, zmuszonego miłością do Wielkiego Brata, jest przerażającą ilustracją tezy o możliwości zniszczenia człowieczeństwa przez zewsząd kontrolujący reżim.

Z kolei „Proces” Kafki opisuje los Józefa K., który pewnego dnia zostaje aresztowany bez wyraźnego powodu. Dzieło to ukazuje absurdalność i bezosobowość systemu sądowego, w którym bohater staje się jedynie numerkiem do zlikwidowania. Kafka poprzez swoje dzieło ukazuje dehumanizację jednostki w zderzeniu z niemożliwym do zrozumienia, ponurym aparatem władzy. Cały proces to pasmo upokorzeń i poniżania głównego bohatera, którego poczucie własnej wartości oraz tożsamości jest systematycznie niszczone. Kafka stawia pytanie o istotę człowieczeństwa w sytuacji absolutnego poczucia bezsilności i braku możliwości obrony.

Oba dzieła, chociaż różnią się realiami przedstawionego świata, przeplatają się pod względem przesłania o dehumanizacji człowieka przez wszechmocny system. Orwell i Kafka pokazują, że człowieczeństwo może być niszczone poprzez pozbawienie wolności, prywatności i godności, poprzez manipulację oraz przez fizyczną i psychiczną przemoc. Jednak czy można odebrać człowiekowi człowieczeństwo? O ile w „Roku 1984” odpowiedź zdaje się być twierdząca, o tyle w „Procesie” nigdy nie dowiadujemy się, czy Józef K. całkowicie traci swoją tożsamość. Pomimo rozpaczy i zagubienia, nie ma jednoznacznej afirmacji takiej możliwości.

Na podstawie tych analiz można zarysować wniosek, że człowieczeństwo to nie tylko uczucia, przemyślenia i wolność, ale także nieustająca walka o te wartości. Dzieła Orwell’a i Kafki ostrzegają przed zagrożeniem, jakie niesie za sobą rezygnacja z tej walki, z jednoczesnym podkreśleniem, że nawet w najciemniejszych okolicznościach iskra człowieczeństwa może przetrwać. Czy można je zatem całkowicie odebrać? Te dwie powieści sugerują, że nawet w obliczu ogromnej przemocy fizycznej i psychicznej, odpowiedź nie jest jednoznaczna.