Wpływ doświadczeń powstańczych i wojennych na postawy życiowe: "Zdążyć przed Panem Bogiem" i "Inny świat"

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 9.03.2024 o 18:15

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 5.03.2024 o 9:21

Doświadczenie konfrontacji z wojną i uczestnictwa w powstaniach jest jednym z najbardziej traumatycznych przeżyć, jakie może spotkać człowieka. Walka o wolność, o przetrwanie, o zachowanie ludzkiej godności w warunkach ekstremalnego zagrożenia wywiera ogromny wpływ na postawę życiową tych, którzy tę próbę przeszli. Świadczą o tym liczne dzieła literackie, wśród których wyjątkowe miejsce zajmują "Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall oraz "Inny świat" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Te dwa utwory, choć różne pod względem formy i opisywanych doświadczeń, zbliżają się do siebie na gruncie analizy zmian, jakie w postawach życiowych ich bohaterów wywołały doświadczenia związane z II wojną światową.

"Zdążyć przed Panem Bogiem" to zapis rozmów autorki z Markiem Edelmanem, ostatnim przywódcą powstania w getcie warszawskim. Edelman opowiada nie tylko o faktach i wydarzeniach, ale również o przemyśleniach dotyczących sensu walki, przeżycia, śmierci i pamięci. Dla Edelmana i wielu jego towarzyszy walka nie była wyłącznie fizycznym aktem oporu wobec Niemców, ale również formą zachowania ludzkiej godności. Z doświadczenia powstania wypływa przekonanie, że nawet w najtrudniejszych warunkach warto zachować w sobie człowieczeństwo, miłość i solidarność z innymi. Wydaje się, że doświadczenia powstańcze zakorzeniły w bohaterze głębokie przekonanie o wartości życia i konieczności walki o każdy oddech.

W "Innym świecie" Gustaw Herling-Grudziński przedstawia swą dwuletnią gehennę w sowieckim łagrze pracy. Obraz obozu jest brutalny, pełen okrucieństwa i cierpienia, jednak to właśnie w tych nieludzkich warunkach zostają zarysowane kontury ludzkich postaw. Herling-Grudziński opisuje, jak w obliczu totalnego upodlenia i śmierci rodzi się solidarność ludzka, a także głęboka refleksja nad sensem życia i cierpienia. Bohaterowie "Innego świata", mimo ciągłego zagrożenia, potrafią zachować wewnętrzną wolność i godność, co Herling-Grudziński uznaje za najcenniejszą wartość. Utwór ten ujawnia również, że spotkanie z absolutnym złem i próba przetrwania w ekstremalnych warunkach zmusza do głębokiej introspekcji oraz przewartościowania dotychczasowych życiowych postaw.

Analizując oba dzieła, można dostrzec, że doświadczenia wojenne i powstańcze nie tylko burzą życie i plany, ale też rzeźbią w człowieku nowe, często bardziej dojrzałe i głębokie postawy. Kształtują one przekonanie o wartościach, których w normalnych warunkach życiowych można nie zauważyć: solidarności, odwadze, poświęceniu, uczciwości wobec samych siebie i innych. Powiedzieć można, że zarówno dla Edelmana, jak i bohaterów "Innego świata" Herlinga-Grudzińskiego, doświadczenia wojenne stanowiły rodzaj próby, po której z jednej strony nic już nie było takie samo, a z drugiej - wszystko zyskało nową wartość. Pokazują, że człowiek, nawet wobec bezwzględnej przemocy i okrucieństwa, potrafi zachować to, co w nim najbardziej ludzkie, i co finalnie stanowi o jego sile: godność, wolność wewnętrzną i solidarność.