Renesansowa koncepcja świata i człowieka

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.03.2024 o 12:49

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 25.03.2024 o 11:27

Renesansowa koncepcja świata i człowieka stanowi wyrazisty kontrapunkt wobec idei prezentowanych w epokach poprzednich i następujących. Charakterystyczna dla tej epoki fascynacja człowiekiem, jego indywidualnością, a także orientacja na wartości antyczne i naturę, znajdują swoje odbicie w literaturze. Istotą tej zmiany jest przesunięcie akcentu z teocentryzmu, dominującego w średniowieczu, na antropocentryzm, stawiający człowieka w centrum zainteresowania. Jako przykłady potwierdzające tezę o odmienności renesansowej koncepcji świata i człowieka posłużą tutaj "Dziady" część IV Adama Mickiewicza oraz "Makbet" Williama Szekspira.

"Dziady" część IV, choć dzieło romantyczne, w pewnym sensie nawiązują do ducha renesansu, zwłaszcza w kontekście podmiotu poznającego i tworzącego, Gustawa-Konrada. Mamy tu do czynienia z silnym akcentem na wielkość indywidualności, na możliwość kształtowania własnego losu. Postać Konrada odwołuje się do renesansowego ideału ‘uomo universale’, czego wyrazem jest nie tylko jego bunt i indywidualizm, ale także szeroka gama zainteresowań i działalności życiowej.

"Makbet" Szekspira z kolei, choć utrzymuje się w ramach tradycji dramatu elżbietańskiego, również niesie ze sobą elementy renesansowego pojmowania świata. Makbet, jako bohater tragiczny, walczy z przeznaczeniem, które sam na siebie ściąga. Jego dramat wypływa nie tylko z chęci zdobycia władzy, ale również z dążeń do samorealizacji, typowych dla renesansowego człowieka. Podmiotowość Makbeta, jego refleksyjność w obliczu wyborów moralnych i etycznych, również odsyła nas do antropocentryzmu charakterystycznego dla renesansu.

Analizując konteksty, warto zwrócić uwagę na rozwój myśli humanistycznej i filozofii renesansu, które w znacznym stopniu wpłynęły na odmianę koncepcji człowieka i świata. Humanizm renesansowy z jego orientacją na antyk i człowieka, uznanie godności osobowej i wartości indywidualności, w kontrze do średniowiecznego uniwersalizmu, również znalazł swoje odzwierciedlenie w literaturze.

Drugi kontekst, przybliżający renesansową koncepcję świata i człowieka, to przełom w nauce, symbolizowany postacią Kopernika, który zmienił sposób postrzegania kosmosu. Przejście od geocentrycznej wizji świata do heliocentrycznej było równocześnie przejściem od świata, w którym człowiek zajmował marginalne miejsce, do świata, w którym zaczął odgrywać kluczową rolę. Ta zmiana paradygmatu w nauce miała swoje odzwierciedlenie również w literaturze, gdzie człowiek zyskał nie tylko na znaczeniu jako jednostka, ale został także przedstawiony jako istota zdolna do poznania i zrozumienia świata.

W konkluzji, zarówno "Dziady" cz. IV Mickiewicza, jak i "Makbet" Szekspira, mimo że należą do różnych epok i kontekstów kulturowych, odzwierciedlają ducha renesansowej rewolucji w rozumieniu człowieka i jego miejsca w świecie. Renesansowa fascynacja człowiekiem, odkryciami naukowymi i powrót do antyku stworzyły grunt, na którym mogły rozwinąć się nowe idee o człowieku – jako istocie posiadającej nieograniczone możliwości poznawcze i twórcze. Ta koncepcja stanowiła wyraźne zerwanie z wcześniejszymi epokami i wyznaczyła nowy kierunek w rozwoju europejskiej myśli oraz literatury.