Dobro własne czy dobro ogółu? Analiza literacka

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.05.2024 o 11:17

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 20.05.2024 o 19:50

W literaturze, szczególnie tej klasycznej i obowiązkowej w polskim kanonie lektur, często spotykamy dylematy moralne, które wymagają od bohaterów trudnych wyborów pomiędzy własnym interesem a dobrem ogółu. Temat ten jest wyjątkowo bogaty w różnorodne ujęcia i analizy, a szczególnie wyraźnie widać go w „Kordianie” Juliusza Słowackiego oraz „Lalce” Bolesława Prusa. Obie te lektury pokazują, jak różne mogą być postawy człowieka w obliczu takiego wyboru, z jednej strony stawiając jednostkę w centrum wydarzeń, a z drugiej — pokazując szerszy kontekst społeczny.

W „Kordianie” Słowackiego tytułowy bohater przechodzi wewnętrzną przemianę, dochodząc do momentu, gdzie musi podjąć decyzję o zamachu na cara w imię dobra ogółu — narodu polskiego. Wcześniej Kordian jest jeszcze młodzieńcem pełnym rozterek i wątpliwości, poszukującym sensu życia. Jego podróż po Europie, która miała być okazją do zrozumienia siebie i swojego miejsca w świecie, kończy się decyzją o podjęciu walki w imię wolności ojczyzny. Kordian w końcu decyduje się poświęcić własne życie dla dobra ogółu, choć nie jest to decyzja łatwa ani jednoznacznie słuszna. To pokazuje, jak bardzo skomplikowany może być wybór pomiędzy własnymi pragnieniami a powinnościami wobec innych. Tym samym Słowacki ukazuje, że wybór dobra ogółu może prowadzić do bohaterstwa, ale też do osobistej tragedii.

Podobny dylemat moralny odnajdujemy w „Lalce” Bolesława Prusa, choć w innym kontekście społecznym i osobistym. Stanisław Wokulski, główny bohater powieści, to człowiek rozdarty pomiędzy osobistymi ambicjami a poczuciem obowiązku społecznego. Jako przedsiębiorca i były powstaniec styczniowy Wokulski stale balansuje pomiędzy dążeniem do własnego szczęścia, w tym miłości do Izabeli Łęckiej, a troską o dobro społeczne, przejawiającą się poprzez działania na rzecz biedoty i próby modernizacji kraju. Wokulski nie jest w stanie znaleźć równowagi pomiędzy tymi dwoma sferami swojego życia, co prowadzi do jego stopniowego załamania psychicznego. Jego historia pokazuje, że dobro własne i dobro ogółu często są ze sobą sprzeczne i próba ich jednoczesnego realizowania może prowadzić do katastrofy osobistej.

Odwołując się do innego kontekstu, warto przywołać postać Johna Stuarta Milla, filozofa i ekonomisty. W swojej teorii utylitaryzmu Mill postuluje, że moralnie słuszne jest to, co przynosi największą możliwą korzyść dla największej liczby ludzi. Millowska zasada „największego szczęścia największej liczby” stawia dobro ogółu na pierwszym miejscu, ale jednocześnie podkreśla, że jednostki powinny mieć możliwość realizowania swoich własnych dążeń, o ile nie szkodzą one innym. Ta idea stanowi pewien most pomiędzy dylematami, przed którymi stają Kordian i Wokulski, sugerując, że idealne rozwiązanie leży w balansie pomiędzy interesem własnym a dobrem społecznym.

Podsumowując, zarówno w „Kordianie” Juliusza Słowackiego, jak i w „Lalce” Bolesława Prusa, dylemat pomiędzy dobrem własnym a dobrem ogółu jest przedstawiony w sposób dramatyczny i złożony. Postaci muszą podejmować trudne decyzje, które mają dalekosiężne konsekwencje. Zarówno Kordian, gotów poświęcić życie dla ojczyzny, jak i Wokulski, próbujący znaleźć równowagę między osobistym szczęściem a obowiązkami społecznymi, pokazują, że nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, co jest bardziej wartościowe. Filozofia Johna Stuarta Milla dostarcza interesującej perspektywy, sugerując, że dobro ogółu i dobro indywidualne nie muszą być w konflikcie, ale osiągnięcie równowagi pomiędzy nimi jest jedną z największych wyzwań moralnych, przed jakimi staje człowiek.