Co może determinować ludzkie postępowanie? Omów zagadnienie na podstawie Zbrodni i kary Fiodora Dostojewskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 1.06.2024 o 7:55

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 1.06.2024 o 7:33

Ludzkie zachowanie jest determinowane przez szereg czynników, zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych. Literatura od dawna służy za narzędzie do analizy różnych determinant ludzkiej natury. Przykładami dzieł literackich, które doskonale ilustrują wpływ tych czynników, są „Zbrodnia i kara” Fiodora Dostojewskiego, „Dziady cz. IV” Adama Mickiewicza oraz „Jądro ciemności” Josepha Conrada. W niniejszej rozprawce spróbujemy zidentyfikować kluczowe czynniki determinujące ludzkie postępowanie, zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne, na podstawie tych dzieł.

Jednym z wewnętrznych czynników determinujących ludzkie postępowanie jest osobowość i emocje. W „Dziadach cz. IV” Adama Mickiewicza, postać Gustawa to typowy bohater werteryczny - nadwrażliwy, emocjonalny i neurotyczny. Jego zachowanie jest silnie naznaczone przez emocje i namiętności, co prowadzi go do oskarżania „książek zbójeckich” o kształtowanie jego osobowości. Gustaw reprezentuje postać, której działania są determinowane przez wewnętrzne emocje, a nie racjonalne myślenie. Ksiądz, jako symbol rozsądku i stoicyzmu, kontrastuje z Gustawem i ukazuje potrzebę spokoju i opanowania w podejściu do życia. Konflikt między emocjami a rozsądkiem jest jednym z kluczowych tematów tej części „Dziadów”.

Analogicznie, w „Zbrodni i karze” Fiodora Dostojewskiego, wewnętrzne motywacje głównego bohatera, Rodiona Raskolnikowa, pełnią kluczową rolę w jego postępowaniu. Raskolnikow jest młodym studentem, który znajduje się w trudnym położeniu życiowym. Jego wewnętrzne przekonania o ideologii „nadczłowieka” sprawiają, że pragnie sprawdzić się ponad moralnością. Wiele z jego działań jest zdeterminowanych przez pragnienie udowodnienia własnej teorii, że istnieją ludzie, którzy mają prawo przekraczać normy moralne dla wyższych celów. Konflikt wewnętrzny i poczucie winy, które prześladują Raskolnikowa po popełnionej zbrodni, są dowodem na to, jak silnie wewnętrzne przekonania mogą wpływać na ludzkie postępowanie.

Warto również zwrócić uwagę na postać Soni Marmieładowej w „Zbrodni i karze”. Sonia jest prostytutką z przymusu, ale jej wnętrze jest czyste i pełne miłości. To właśnie wiara w Boga, determinująca jej postępowanie, pozwala jej zachować moralność i miłosierdzie mimo niesprzyjających okoliczności. Jej postać jest dowodem na to, jak wewnętrzne przekonania i wartości mogą prowadzić do dobrych działań nawet w najbardziej trudnych warunkach.

Jednym z najbardziej ekstremalnych przykładów wewnętrznego determinizmu jest postać Kurtza z „Jądra ciemności” Josepha Conrada. Kurtz, cywilizowany człowiek z Zachodu, w surowych warunkach afrykańskiego Kongo ulega najbardziej prymitywnym instynktom. Wędrówka do „ciemności własnej duszy” ukazuje, jak w pewnych warunkach wewnętrzne instynkty mogą przeważyć nad cywilizacyjnymi normami. To skłania do refleksji nad granicami ludzkiej moralności i intelektu w obliczu ekstremalnych sytuacji.

Oprócz wewnętrznych czynników, zewnętrzne warunki i okoliczności mogą również znacząco determinować ludzkie postępowanie. Petersburg, w którym żyje Rodion Raskolnikow w „Zbrodni i karze”, jest obrazem biedy i deprawacji. Złe warunki miejskie i panująca w mieście rozpacz wpływają na decyzje bohatera i przyczyniają się do podjęcia przez niego zbrodni. Społeczne uwarunkowania, takie jak problemy finansowe, działają jak katalizator, który prowadzi Raskolnikowa do skrajnych zachowań. Ideały i normy społeczne również wpływają na moralność jednostki, co widać w postępowaniu różnych postaci książki.

W „Jądrze ciemności” warunki zewnętrzne również odgrywają kluczową rolę. Skrajne warunki kolonialnego Kongo wyzwalają w Kurtzu najgorsze cechy ludzkie. Surowe, barbarzyńskie warunki i brak cywilizacyjnych norm prowadzą do prymitywnych i instynktownych zachowań. To pokazuje, jak ekstremalne okoliczności mogą wywołać najgorsze aspekty ludzkiej natury.

Podsumowanie kluczowych wniosków prowadzi do wniosku, że zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne czynniki mają ogromny wpływ na ludzkie postępowanie. Literacki obraz ludzkiej natury w takich dziełach jak „Zbrodnia i kara”, „Dziady cz. IV” i „Jądro ciemności” pozwala na głębsze zrozumienie skomplikowanej sieci wpływów, które determinują ludzkie zachowania. Złożoność tych czynników i ich wzajemna interakcja pokazują, jak trudne jest jednoznaczne określenie, co tak naprawdę kieruje naszym postępowaniem.

W refleksji końcowej musimy przyznać, że pełna odpowiedź na pytanie o determinację ludzkiego postępowania może pozostać nieosiągalna. Jednak analiza literatury dostarcza cennych wskazówek i pomaga lepiej zrozumieć złożoność ludzkiej natury oraz wpływów, którym jesteśmy poddani. Konieczność dalszej analizy i refleksji pozostaje niezmiennie aktualna, a każdy krok w tym kierunku przyczynia się do głębszego zrozumienia siebie i innych.

---

Bibliografia: 1. Dostojewski, F. „Zbrodnia i kara.” 2. Mickiewicz, A. „Dziady cz. IV.” 3. Conrad, J. „Jądro ciemności.”