Postawa człowieka wobec zła na podstawie „Zdążyć przed Panem Bogiem” i wybranego utworu literackiego

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: przedwczoraj o 17:28

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 19.01.2026 o 14:57

W literaturze często pojawia się motyw zła oraz różnych postaw ludzi wobec jego przejawów. W rozważaniach na ten temat warto przywołać "Zdążyć przed Panem Bogiem" Hanny Krall oraz "Zbrodnię i karę" Fiodora Dostojewskiego. Oba utwory ukazują różnorodne postawy wobec zła i zwracają uwagę na złożoność moralnych wyborów, jakie ludzie muszą podejmować w obliczu trudnych, często ekstremalnych sytuacji.

W książce Hanny Krall "Zdążyć przed Panem Bogiem", autorka opisuje wywiad ze słynnym kardiochirurgiem, profesorem Markiem Edelmanem, który był jednym z przywódców powstania w getcie warszawskim. Edelman, jako człowiek, który na własne oczy widział potworności wojny i Holokaustu, jest przykładem osoby, która w obliczu ogromnego zła zdecydowała się walczyć i pomagać innym. Jego postawa wobec zła była jasna i bezkompromisowa – nie zgadzał się na bierne przeżywanie tragedii, lecz aktywnie starał się ratować ludzkie życie, zarówno jako dowódca powstania, jak i później, już po wojnie, jako lekarz.

Edelman w swojej walce ze złem przyjął dwa różne podejścia. Po pierwsze, jako wojownik – stawiając opór nazistom, walcząc o życie swoje i innych ludzi, ukazując determinację i heroizm w obliczu nieuchronnej porażki militarnej. Po drugie, jako lekarz – ratując życie pacjentów na stole operacyjnym, stając się symbolem nadziei i sączącego się w serce ludzkiego miłosierdzia. Zło, które otaczało go w czasach wojny, zmusiło go do podejmowania dramatycznych decyzji, jednak zawsze starał się zachować człowieczeństwo i godność, czyniąc dobro tam, gdzie tylko było to możliwe.

Inny sposób podejścia do problemu zła przedstawia "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego. Główny bohater, Rodion Raskolnikow, to młody student prawa, który wkracza na ścieżkę zła w przekonaniu, że jego czyny są moralnie usprawiedliwione. Wierzy, że może popełnić morderstwo lichwiarki, by zdobyć pieniądze potrzebne do realizacji wyższych celów i pomocy innym. Raskolnikow próbuje przekonać samego siebie, że należy do "wyjątkowych" jednostek, którym przysługuje prawo do łamania norm moralnych dla osiągnięcia wyższego dobra.

Jednakże jego postawa szybko okazuje się nie do utrzymania. Po popełnieniu zbrodni, Rodion zaczyna doświadczać ogromnych wyrzutów sumienia, jego poczucie winy prowadzi do wewnętrznego rozdarcia i upadku psychicznego. Dostojewski ukazuje, że zło nie może być usprawiedliwiane wyższymi celami, a każde działanie sprzeczne z moralnością brutalnie wkracza w życie człowieka, niosąc ze sobą destrukcję i cierpienie. Na końcu powieści, Raskolnikow odnajduje pewne katharsis przez przyznanie się do winy i pokutę – choć kosztuje go to wiele osobistego cierpienia, ostatecznie pozwala mu odzyskać poczucie moralności.

W obu tych utworach literatura ukazuje różne postawy ludzi wobec zła – jedni, jak Marek Edelman, podejmują walkę z nim, starają się ratować innych, okazują miłosierdzie i heroizm, działając na rzecz dobra nawet w najczarniejszych chwilach historii. Inni, jak Rodion Raskolnikow, próbują usprawiedliwić swoje złe czyny wyższymi racjami, lecz ostatecznie odkrywają, że każda zbrodnia niesie ze sobą nieuniknione konsekwencje moralne, które prowadzą do wewnętrznego upadku.

Podsumowując, postawa człowieka wobec zła zależy od jego wartości, przekonań i siły moralnej. Literatura dostarcza wielu przykładów postaci, które różnie radziły sobie z tym odwiecznym problemem, ukazując zarówno tragiczne skutki poddania się złu, jak i heroiczny opór wobec niego. Przywołane utwory literackie pokazują, że choć zło jest na świecie wszechobecne, to od nas zależy, jak na nie zareagujemy – czy staniemy mu naprzeciw, czy też ulegniemy jego destrukcyjnej sile.