Postawy społeczeństwa polskiego wobec zaborcy. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 18.07.2024 o 15:09

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 18.07.2024 o 14:41

---

I. Wprowadzenie

Historia Polski jest pełna momentów chwały, ale także dramatycznych upadków. Jednym z najtrudniejszych okresów była epoka rozbiorów. W latach 1795-1918 Polska zniknęła z mapy Europy, a jej terytorium zostało podzielone między trzy potężne mocarstwa: Rosję, Prusy i Austrię. Te wydarzenia wywarły głęboki wpływ na społeczeństwo polskie, które musiało walczyć z próbami wynarodowienia i utraty tożsamości. Różne grupy społeczne miały różne podejście do zaborców, co tworzyło skomplikowany obraz relacji polsko-zaborczych.

B. Zaznaczenie celu pracy

Celem niniejszej rozprawki jest analiza postaw społeczeństwa polskiego wobec zaborców, ze szczególnym uwzględnieniem III części "Dziadów" Adama Mickiewicza. Przy pomocy tego dzieła literackiego zbadam, jak różne grupy społeczne reagowały na obecność zaborców, jak wyrażali swoje patriotyczne uczucia oraz jakie były ich metody oporu. Dla lepszego zobrazowania tych postaw, skonfrontuję koncepcje Mickiewicza z innym ważnym dziełem literackim - "Syzyfowymi pracami" Stefana Żeromskiego. Oba te utwory przedstawiają różnorodne postawy wobec zaborców i ukazują, jakie były konsekwencje tych różnic w myśleniu i działaniu.

II. Postawy społeczeństwa polskiego na podstawie III części "Dziadów" Adama Mickiewicza

"Dziady" część III to jedno z najbardziej znaczących dzieł romantyzmu polskiego, które powstało w odpowiedzi na represje rosyjskie wobec młodzieży zaangażowanej w tajne stowarzyszenia patriotyczne, takie jak Towarzystwo Filomackie i Towarzystwo Filareckie. Wydarzenia te miały miejsce w okresie po klęsce powstania listopadowego (1830-1831), kiedy to carskie władze intensywnie tłumiły wszelkie przejawy buntu i dążenia do niezależności.

B. Analiza postaw młodzieży patriotycznej

W III części "Dziadów" Mickiewicz opisuje postawy młodzieży, która stanowiła awangardę ruchu oporu wobec zaborców. Postaci takie jak Piotr Wysocki i Konrad (Gustaw - Konrad) są symbolem niezłomnego dążenia do odzyskania niepodległości. Piotr Wysocki był rzeczywistym bohaterem powstania listopadowego, a jego literacki odpowiednik w "Dziadach" to symbol walki i poświęcenia. Z kolei Konrad, główny bohater dramatu, przechodzi głębokie przemiany duchowe i staje się symbolem buntującej się młodzieży, która nie godzi się na niewolę. Jego dramatyczna Wileńska Improwizacja ukazuje potęgę patriotycznego ducha, ale także elementy rozpaczy i frustracji, które pojawiają się, gdy konfrontuje się z brutalnością zaborców i biernością towarzyszy.

C. Postawy arystokracji i elity społeczne

W "Dziadach" Mickiewicz krytycznie przedstawia postawy arystokracji i elit społecznych, które często były obojętne na losy narodu. Przykładem tego jest scena balu u Nowosilcowa, gdzie polska szlachta i arystokracja, mimo upokarzającej sytuacji, bawią się w towarzystwie zaborczej władzy. Postawy konformizmu i obojętności wobec cierpienia narodu są ostro skrytykowane przez autora. Arystokraci, pochłonięci własnymi interesami i obowiązkami towarzyskimi, zdają się zapominać o narodowym cierpieniu i walce młodzieży.

D. Postawy kolaborantów i zdrajców

Wśród postaci w "Dziadach" znajdujemy również przykłady kolaborantów i zdrajców, takich jak Doktor, który symbolizuje ludzi sprzedających wartości narodowe za własne korzyści. Doktor, postać inspirowana rzeczywistymi wydarzeniami, ukazuje moralne dylematy, przed którymi stawali Polacy starający się przetrwać w trudnych warunkach. Postawa kolaborancka Mickiewicza często była utożsamiana z osobą Augusta Ludwika Bécu, ojczyma Juliusza Słowackiego, co powodowało konflikt między dwoma wieszczami narodowymi.

III. Postawy społeczeństwa polskiego na przykładzie "Syzyfowych prac" Stefana Żeromskiego

"Syzyfowe prace" Stefana Żeromskiego zostały osadzone w okresie pozytywizmu, po upadku powstania styczniowego. W czasie tym rusyfikacja była jednym z najważniejszych instrumentów w rękach zaborców, mającym na celu wynarodowienie polskiego społeczeństwa, szczególnie młodzieży. Wychowanie patriotyczne i kultywowanie polskiej tradycji stały się więc kluczowe w walce z polityką rusyfikacyjną.

B. Postawy młodzieży patriotycznej

Postacią centralną w "Syzyfowych pracach" jest Bernard Zygier, który odznacza się głębokim patriotyzmem i nieugiętością wobec rusyfikacji. Jego recytacja "Reduty Ordona" w szkole jest aktem buntu i wyrazem niezłomnej woli walki o narodowe wartości. Ta scena ma niezwykle silny wpływ na Marcina Borowicza, który początkowo był uległy wobec zaborcy. Przemiana Marcina Borowicza z biernego ucznia w świadomego swojej tożsamości Polaka symbolizuje walkę pokolenia pozytywistycznego z próbami wynarodowienia.

C. Postawy obojętnych i oportunistów

W "Syzyfowych pracach" pokazano również postawy obojętne i oportunistyczne, które zilustrowane są na przykładzie samego Marcina Borowicza w początkowej części utworu. Brak wyraźnego wychowania patriotycznego oraz wpływ rusyfikacyjnej szkoły powodują, że Borowicz jest początkowo bierny i uległy wobec zaborcy. Dopiero pod wpływem Zygiera i innych patriotycznych postaci zaczyna dostrzegać wartość walki o narodową tożsamość.

D. Postawy jawnych zdrajców

W "Syzyfowych pracach" przykład jawnego zdrajcy stanowi postać Majewskiego, który nie tylko zdradza narodowe, ale i religijne wartości. Jego postawa jest przeciwieństwem wszystko, co polskie i patriotyczne, a jego zdrada wartości narodowych jest przedstawiona jako jedna z najniższych form kolaboracji z zaborcą.

E. Postawy konserwatywnych legistów

Ciekawą grupą społeczną w "Syzyfowych pracach" są konserwatywni legiści, tacy jak radca Somonowicz, który uważał, że współpraca z władzą zaborczą jest jedyną skuteczną drogą do zachowania porządku społecznego. Postawa Somonowicza jest zrozumiała w kontekście próby ochrony struktury społecznej przed całkowitym rozpadem, ale także pokazuje dylematy moralne, przed którymi stawali Polacy w dobie zaborów.

IV. Porównanie i podsumowanie postaw społeczeństwa polskiego

Młodzież patriotyczna w obu dziełach literackich wykazuje wspólne cechy, takie jak niezłomność, poświęcenie i gotowość do walki o niepodległość. Zarówno w "Dziadach", jak i w "Syzyfowych pracach" główni bohaterowie - Konrad, Zygier i Borowicz - przechodzą głębokie przemiany duchowe, które prowadzą ich do odkrycia głębszego znaczenia patriotyzmu. Różnice w ich działaniach wynikają głównie z różnic epokowych: romantyzm kładł większy nacisk na emocje i indywidualny bunt, podczas gdy pozytywizm stawiał na edukację i pracę u podstaw.

B. Analiza postaw elit i arystokracji

Elity i arystokracja w "Dziadach" Mickiewicza są przedstawione jako konformistyczne i obojętne na cierpienia narodu. Bal u Nowosilcowa jest symbolem ich przyzwolenia na współpracę z zaborcą i brak realnej chęci walki o wolność. W "Syzyfowych pracach" Żeromskiego postaci, które mogą reprezentować elity, są bardziej złożone, ale również często okazują uległość i brak inicjatywy patriotycznej.

C. Charakterystyka zdrajców i kolaborantów

w "Dziadach" Adama Mickiewicza, Doktor jest archetypem kolaboranta - osoby, której moralność jest podporządkowana osobistym korzyściom kosztem narodowej lojalności. Podobnie w "Syzyfowych pracach", Majewski jest przedstawiony jako jawny zdrajca, który sprzeniewierza się wartościom narodowym i religijnym, co pokazuje jego moralne upadek.

D. Refleksje nad konsekwencjami zróżnicowania postaw

Różnorodność postaw wobec zaborcy ilustruje złożoność i wieloaspektowość reakcji społeczeństwa polskiego na obce jarzmo. Wybór osobistych korzyści nad dobrem narodowym prowadzi do moralnych upadków i skazuje społeczeństwo na wewnętrzne podziały. Zarówno Mickiewicz, jak i Żeromski pokazują, że mimo różnic w sposobach walki z zaborcą, głęboki patriotyzm i dążenie do wolności pozostają wartościami niezbywalnymi i kluczowymi dla polskiej tożsamości.

V. Zakończenie

Na podstawie "Dziadów" Adama Mickiewicza oraz "Syzyfowych prac" Stefana Żeromskiego można zauważyć, jak zróżnicowane były postawy społeczeństwa polskiego wobec zaborców. Młodzież patriotyczna w obu utworach jest przykładem walki o niepodległość i tożsamość narodową, choć różnią się w metodach i motywacjach. Arystokracja i elity społeczne często były obojętne lub konformistyczne, co krytycznie było oceniane przez obu autorów. Kolaboranci i zdrajcy byli przedstawiani jako osoby, które dla osobistych korzyści były gotowe zdradzić narodowe wartości.

B. Ostateczne wnioski

Patriotyzm był i pozostaje kluczowym elementem tożsamości narodowej Polaków, a literatura jest ważnym źródłem refleksji nad postawami społecznymi. Różnorodność postaw wobec zaborcy, od niezłomnego patriotyzmu, przez oportunizm, aż po zdradę, ukazuje złożoność ludzkiego doświadczenia i dylematów moralnych w obliczu okupacji. Refleksje nad tymi postawami są ważnym elementem zrozumienia historii, a także mogą dostarczać cennych lekcji na przyszłość.

Współczesne wyzwania mogą różnić się od XIX-wiecznych, ale zrozumienie, jak różne postawy wpływały na losy narodu, pomoże w budowaniu odpowiedzialnego i świadomego społeczeństwa w dzisiejszych czasach.