W jakim celu autor nawiązuje w swoim tekście do innego utworu literackiego? "Górą „Edek” Marka Nowakowskiego i wybrany kontekst.

Ta praca została zatwierdzona przez naszego nauczyciela: 30.07.2024 o 10:44

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 29.07.2024 o 11:21

1. Podkreślenie roli sztuki

Sztuka jest jednym z najważniejszych aspektów ludzkiej aktywności, stanowiąc unikalny sposób wyrazu emocji, myśli i doświadczeń. Jest ona odbiciem rzeczywistości oraz narzędziem, dzięki któremu autorzy mogą dotrzeć do głębszych warstw ludzkiej egzystencji. Sztuka pozwala na oddanie tego, co niewidzialne i niepoznawalne w pełni przez zmysły, oferując tym samym środek do wyrażenia uduchowienia i wewnętrznego świata twórców oraz odbiorców.

2. Funkcja kulturowa sztuki

Utwory literackie są nieodłącznym elementem kultury, kształtując i przekazując wartości, wierzenia i normy społeczne z pokolenia na pokolenie. W literaturze często spotyka się zjawisko intertekstualności, czyli nawiązywania jednego dzieła do innego. Praktyka ta nie tylko wzbogaca teksty literackie o nowe znaczenia, ale także umożliwia ich dialog z przeszłością, teraźniejszością i przyszłością. Nawiązania te mogą pełnić różne funkcje – od potwierdzenia pewnych idei, przez ich rozszerzenie, aż po otwarty sprzeciw wobec innego utworu.

3. Przedstawienie zagadnienia

Nawiązanie w literaturze ma na celu nie tylko dialog z przesłaniem utworu inspirującego, lecz także ukazywanie uniwersalnych prawd i problemów ludzkiej egzystencji. Aby omówić ten problem głębiej, przedstawię analizę opowiadania "Górą „Edek”" Marka Nowakowskiego, które nawiązuje do "Tanga" Sławomira Mrożka. Ponadto, włączyłem do analizy także inne utwory literackie, takie jak "Inny świat" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego i "Nie-Boską komedię" Zygmunta Krasińskiego, aby pokazać zróżnicowane funkcje nawiązań literackich.

II. Analiza opowiadania "Górą „Edek”" Marka Nowakowskiego

Opowiadanie Marka Nowakowskiego "Górą „Edek”" wyraźnie nawiązuje do dramatu Sławomira Mrożka "Tango". Już sam tytuł utworu budzi skojarzenia z postacią Edka – symbolicznym przedstawicielem chamstwa i brutalności w dramacie Mrożka. Nawiązanie to sugeruje, że Nowakowski pragnie, aby czytelnicy wyciągnęli analogiczne wnioski co do świata opisane przez Mrożka.

2. Treść opowiadania

Opowiadanie przedstawia sytuację na zatłoczonej ulicy, gdzie dochodzi do konfliktu między kierowcą Fiata 126p a kierowcą Forda. Główny bohater opowiadania, kierowca Fiata, jest inteligentem, który zostaje upokorzony przez chamskiego, brutalnego kierowcę Forda. Opowiadanie ilustruje sytuację, w której kultura i cywilizacja są bezsilne wobec brutalnej siły i chamstwa. Brutalność i poniżenie graniczą ze zwycięstwem, co wyraźnie odzwierciedla rzeczywistość dramatów Mrożka.

3. Analogia do „Tanga” Mrożka

W "Tangu" Mrożka Edek, symbolizujący chamstwo i bezwzględność, zyskuje przewagę nad średniozamożną, inteligentną rodziną. Podobnie w opowiadaniu Nowakowskiego kierowca Forda, wygrywa dzięki swojej brutalności nad kierowcą Fiata, co jeszcze bardziej uwydatnia przesłanie dramatu Mrożka. Nowakowski potwierdza tezę o przewadze chamstwa i siły nad kulturą i cywilizacją, wzmacniając przesłanie Mrożka.

4. Poszerzenie przesłania

Nowakowski nie tylko potwierdza przesłanie Mrożka, ale także je poszerza, pokazując, że problem ten nie jest ograniczony do jednej sytuacji czy kontekstu, ale jest uniwersalny i wszechobecny. Nawiązanie to umożliwia także porównanie dwóch perspektyw: literackiej (Mrożek) i życiowej (Nowakowski), co nadaje opowiadaniu głębsze znaczenie, a czytelnikowi pozwala na lepsze zrozumienie problemu.

III. Analiza nawiązania w "Innym świecie" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego

W "Innym świecie" Gustaw Herling-Grudziński nawiązuje do „Zapisków z martwego domu” Fiodora Dostojewskiego. Już sama fraza z tytułu Dostojewskiego, użyta przez Grudzińskiego, sugeruje głęboki związek między tymi utworami. Nawiązanie to jest wielopoziomowe, obejmujące nie tylko tytuł, ale także kontekst historyczny i fabułę.

2. Doświadczenia autorów

Gustaw Herling-Grudziński i Fiodor Dostojewski dzielą podobne doświadczenia – obaj doświadczyli zesłania na Syberię. Te tragiczną okoliczność spowodowała, że obaj autorzy przeżywali rzeczywistość w sposób analogiczny. Ich dzieła literackie stają się więc nie tylko zapisem tych przeżyć, ale także refleksją nad ogólną kondycją ludzką w obliczu skrajnych warunków.

3. Rozszerzenie znaczenia tytułu

Fraza "martwy dom" z "Zapisków z martwego domu" stała się dla Grudzińskiego synekdochą, czyli reprezentacją całej Rosji sowieckiej, totalitarnego państwa. Używając tego tytułu, Grudziński nie tylko odwołuje się do konkretnego doświadczenia, ale także zwiększa jego znaczenie, używając go jako symbolu rzeczywistości poradzieckiej.

4. Dyskusja między dziełami

W przypadku "Innego świata" i "Zapisków z martwego domu", mamy do czynienia z wielopoziomową dyskusją między dziełami, która pozwala na poszerzenie i nadanie nowego sensu wspólnym doświadczeniom autorów. Nawiązanie to umożliwia również zwielokrotnienie odbioru dzieła, dodając do niego kontekst historyczny i literacki, co sprawia, że staje się ono bardziej złożone i trudniejsze do jednoznacznej interpretacji.

IV. Analiza nawiązania w "Nie-Boskiej komedii" Zygmunta Krasińskiego

Tytuł dramatu Krasińskiego, "Nie-Boska komedia", bezpośrednio nawiązuje do "Boskiej komedii" Dantego Alighieri. Jest to jasne odwrócenie znaczenia boskiego porządku na nieboski, co sugeruje zupełnie inną interpretację rzeczywistości przez Krasińskiego.

2. Porządek rzeczy według Krasińskiego

Krasiński w swoim utworze odrzuca boski porządek zaprezentowany przez Dantego, sugerując, że w czasach współczesnych dla niego, ów porządek uległ chaosowi. Jego dramat ilustruje upadek wartości duchowych i cywilizacyjnych, co kontrastuje z bosko zorganizowanym światem Dantego.

3. Dialog poprzez kontrast

Krasiński prowadzi dialog z Dantem poprzez kontrast. Wskazuje na sprzeczności między boską komedią a swoimi czasami, ukazując degradację wartości. Ten kontrast pozwala autorowi na zarysowanie realiów współczesnych mu czasów, pełnych ludzkiej ułomności i chaosu.

4. Funkcja nawiązania

Nawiązanie do "Boskiej komedii" w utworze Krasińskiego nie tylko podkreśla kluczowe przesłanie dramatu, lecz także kieruje odbiorcę ku odpowiedniej interpretacji. Dzięki temu nawiązaniu czytelnik łatwiej dostrzega sensy ukryte w dziele, a także lepiej rozumie kontekst społeczny i historyczny utworu.

V. Podsumowanie

Nawiązania literackie stanowią cenny element intertekstualności, pozwalając autorom na wyrażenie swojej kreatywności oraz realizację przekazu kulturowego. Związki między dziełami umożliwiają prowadzenie dialogu, rozbudowę przesłania, a także sprzeciw wobec idei zawartych w innych utworach.

2. Funkcje nawiązań w analizowanych utworach

W analizowanych przykładach widzimy różnorodność funkcji nawiązań literackich. Opowiadanie "Górą „Edek”" Marka Nowakowskiego potwierdza i rozszerza przesłanie "Tanga" Mrożka, "Inny świat" Grudzińskiego prowadzi wielopoziomową dyskusję z "Zapiskami z martwego domu" Dostojewskiego, a "Nie-Boska komedia" Krasińskiego kontrastuje z "Boską komedią" Dantego, podkreślając dystopijną wizję rzeczywistości.

3. Znaczenie nawiązań dla odbiorcy

Nawiązania literackie mają kluczowe znaczenie dla odbiorcy, ułatwiając zrozumienie niuansów zawartych w tekstach oraz poszerzając kontekst dzieła. Dają one możliwość spojrzenia na utwory z różnych perspektyw, inicjując dialog między autorem, dziełem i czytelnikiem. Dzięki nawiązaniom, literatura zyskuje dodatkową głębię i wartości, stając się bardziej wielowymiarowa i angażująca.