Motyw cierpienia po stracie bliskich. Omów zagadnienie na podstawie Antygony Sofoklesa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 4.08.2024 o 18:37

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 4.08.2024 o 17:49

Śmierć i cierpienie po stracie bliskich to tematy, które od wieków fascynują ludzkość i znajdują swoje odbicie w literaturze. Ludzie, będąc śmiertelnymi istotami, nieustannie doświadczają utraty i żałoby, co stanowi nieodłączny element ludzkiego życia. W literaturze istnieje wiele prób uchwycenia bólu, jaki towarzyszy utracie bliskich. Jednym z najbardziej wymownych przykładów tego motywu jest tragedia "Antygona" Sofoklesa. W niniejszej rozprawce przeanalizuję motyw cierpienia po stracie bliskich na podstawie tej starożytnej tragedii, uwzględniając również kontekst literacki na przykładzie "Lalki" Bolesława Prusa.

"Antygona" jest jedną z najsłynniejszych tragedii Sofoklesa, opowiadająca o losach tytułowej bohaterki, która mierzy się z konsekwencjami bratobójczej wojny. Po śmierci Polinika i Eteoklesa, którzy zabili się nawzajem w walce o tron Teb, nowy władca Kreon wydał rozkaz, aby ciało Polinika pozostało niepochowane jako kara za zdradę. Antygona, siostra obu braci, nie zgadza się z tym postanowieniem, wierzac w nadrzędność praw boskich nad ludzkimi i decyduje się na pochowanie brata mimo konsekwencji.

Cierpienie Antygony po stracie braci jest głównym motywem tragedii. Z jednej strony widzimy jej ogromną tęsknotę za bratem Polinikiem i chęć uczczenia go zgodnie z boskimi prawami, z drugiej strony, jej determinację w walce przeciwko Kreonowi, który symbolizuje ludzką władzę i prawo. Antygona jest gotowa ponieść największą ofiarę – swoje życie – aby uczcić pamięć zmarłego brata. W rozmowie z Kreonem wyraża swoje uczucia: "Nie sądzę, bym przestępstwo popełniła. A jeśli już, Bogu bliższa mi w tej winie niż wam, którym ludzki rząd prawo nad boskie wynosi".

Antygona traktuje pochowanie brata jako święty obowiązek i część procesu żałoby. Niepochowanie zmarłego oznacza dla niej nie tylko upokorzenie Polinika, ale również brak spokoju ducha zarówno dla brata, jak i dla samej siebie. Próba zgwałcenia boskich praw przez Kreona jest dla niej nie tylko niesprawiedliwością, ale przede wszystkim przeszkodą w przejściu naturalnego procesu żałoby. Antygona widzi swoją misję jako okazję do połączenia się z bliskimi w Hadesie i odnalezienia spokoju.

Cierpienie w "Antygonie" nie ogranicza się jednak tylko do tytułowej bohaterki. Kreon, mimo że początkowo jest niewzruszony w swoich decyzjach, również doświadcza ogromnego cierpienia po stracie bliskich. Śmierć Antygony prowadzi do kolejnych tragedii – samobójstwa Hajmona, który nie mogąc znieść śmierci ukochanej, decyduje się na odebranie sobie życia, oraz Eurydyki, która nie mogąc pogodzić się ze stratą syna, również odbiera sobie życie. Kreon, wcześniej pewny swojej władzy i decyzji, zostaje przygnieciony przez falę nieszczęść, które nastąpiły w jego rodzinie. Jego poczucie winy i upadek dumy stają się nieodłącznym elementem finału tragedii. Kreon doświadcza cierpienia w gwałtowny sposób, z jednej strony widząc samobójstwo syna, a z drugiej czując ciężar swojej odpowiedzialności za całą sytuację.

Zupełnie innym, ale równie poruszającym przykładem cierpienia po stracie bliskich jest postać baronowej Krzeszowskiej z "Lalki" Bolesława Prusa. Śmierć córeczki baronowej jest dla niej nieukojonym ciosem, który zaważył na całym jej życiu. Krzeszowska, zrozpaczona po stracie dziecka, zatrzymuje rytm domowego życia, zachowując wszystkie rzeczy dziecka w nienaruszonym stanie. Pokój po córce staje się swoistym mauzoleum, które nie pozwala jej na pełne przeżycie żałoby i powrót do normalności. Oto, jak narrator opisuje stan mieszkania: "Zatrzymała w nim wszystko, jak było za życia jej dziecka: lalki, zabawki, łóżeczko".

Baronowa Krzeszowska zaniedbuje inne części mieszkania, co jest bezpośrednim wynikiem jej cierpienia. Ból po stracie wpływa na jej charakter; staje się zgorzkniała i kłótliwa, nie mogąc przebić się przez mur melancholii i żalu. Permanentna żałoba baronowej jest przykładem nieprzepracowania straty, co negatywnie wpływa na jej relacje z otoczeniem i jej samej. Krzeszowska nie potrafi znaleźć ukojenia w zwykłym życiu, co różni ją od Antygony, która szuka spokoju w zgodzie z boskimi prawami.

Porównując oba dzieła, można zauważyć wiele podobieństw w przedstawieniu motywu cierpienia po stracie bliskich. Obie bohaterki przeżywają głęboką żałobę i kierują swoje działania w imię uczczenia zmarłych. Antygona jest gotowa poświęcić swoje życie, aby dać spoczynek bratu i sama znaleźć ukojenie w Hadesie. Baronowa Krzeszowska, mimo że nie decyduje się na tak radykalne działania, oddaje się całkowicie swoim wspomnieniom, zatrzymując swoje życie w stanie permanentnej żałoby.

Różnice jednak są równie istotne. Antygona działa w kontekście starożytnej Grecji, gdzie boskie prawa odgrywają kluczową rolę, a ludzka władza, choć silna, nie może być ponad nie. Przykład Antygony pokazuje, jak ważne jest poszanowanie dla zmarłych w kulturze antycznej i jakie konsekwencje może mieć naruszenie tych zasad. Baronowa Krzeszowska działa w kontekście XIX-wiecznego społeczeństwa, gdzie oczekiwania społeczne dotyczące przeżywania żałoby są inne, a jej desperacja i zgorzknienie mają inny wymiar, wynikający z osobistego dramatu i zamknięcia się w bólu.

Podsumowując, literatura odgrywa ogromną rolę w oddawaniu cierpienia po stracie bliskich, zarówno w kontekście antycznym, jak i realistycznym. Motyw ten jest uniwersalny i dotyka podstawowych ludzkich emocji – tęsknoty, lamentu, poszanowania dla zmarłych. W obu analizowanych przypadkach bohaterki przeżywają głęboką żałobę, choć w różny sposób wyrażają swoje emocje i działania. Cierpienie po stracie bliskich jest odwiecznym ludzkim doświadczeniem, a literatura stanowi medium, które pozwala na głębsze zrozumienie i komunikowanie tego bólu.

Literatura daje czytelnikom możliwość przeżywania trudnych emocji i może wspierać w procesie przepracowywania żałoby. Bez względu na kontekst historyczny czy społeczny, cierpienie po stracie bliskich jest nieodłącznym elementem ludzkiego doświadczenia, a nadzieja na spotkanie z bliskimi zmarłymi w przyszłym życiu daje pewne ukojenie. Wartość literatury w integrowaniu i radzeniu sobie z bólem po stracie bliskich jest nieoceniona, a analizowane utwory stanowią tego doskonały dowód.