Funkcja konwencji naturalistycznej w literaturze: analiza na przykładzie 'Moralności pani Dulskiej' oraz innych utworów z dwóch różnych epok.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 1.12.2023 o 16:31

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 23.11.2023 o 21:18

Naturalizm jako prąd literacki zyskał na popularności w XIX wieku dzięki swojemu realistycznemu podejściu do opisywania rzeczywistości. Konwencja naturalistyczna dążyła do przedstawienia świata w sposób surowy, nieupiększony, często eksponując jego brutalne aspekty. W literaturze polskiej jednym z doskonałych przykładów zastosowania naturalizmu jest dramat Gabrieli Zapolskiej "Moralność pani Dulskiej". Przyjrzymy się, jak konwencja naturalistyczna została uwidoczniona w tym utworze, oraz jakie przyniosła efekty literackie, porównując go z innymi dziełami z różnych epok.

Gabriela Zapolska w swojej komedii "Moralność pani Dulskiej" przedstawia obraz mieszczańskiego domu z uczciwością i surowością typową dla naturalizmu. Tytułowa bohaterka, Aniela Dulska, jest personifikacją fałszywej moralności i hipokryzji. Życie rodzinne jest przedstawione jako pełne neuroz, zakłamań i konfliktów. Dulska, na pozór przykładna obywatelka, wewnątrz swoich czterech ścian ujawnia charakter despotyczny i egoistyczny. Dom jest dla niej miejscem, gdzie może bezkarnie stosować swoją fałszywą moralność, tłamsząc i manipulując swoją rodziną oraz lokatorami. Naturalistyczne szczegóły, jak np. ciasne, duszne mieszkanie, ułatwiają Zapolskiej stworzenie klaustrofobicznej atmosfery, co pozwala jeszcze bardziej uwidocznić zepsucie moralne bohaterki.

Naturalistyczne motywy znajdują odzwierciedlenie także w "Ziemi obiecanej" Władysława Reymonta, dziele napisanym w epoce Młodej Polski. Reymont również zwraca uwagę na brutalną rzeczywistość, tym razem przemysłowej Łodzi. Miasto przedstawione jest jako wielki, bezosobowy moloch, gdzie rządzą prawo dżungli i kapitalistyczna eksploatacja. Bohaterowie, ambitni przedsiębiorcy, muszą zmagać się z licznymi przeciwnościami, co ujawnia brutalność życia tamtego czasu. Naturalizm w "Ziemi obiecanej" manifestuje się w realistycznych opisach, obrazujących przerażające warunki pracy i życia robotników, co pozwala autorowi na społeczną krytykę kapitalistycznych stosunków. W ten sposób, podobnie jak u Zapolskiej, naturalizm odsłania prawdziwe oblicze społeczeństwa, tym razem nie w sferze życia rodzinnego, ale w kontekście społeczno-ekonomicznym.

Idąc dalej w przeszłość, warto zwrócić uwagę na dzieło "Lalka" Bolesława Prusa, napisane w epoce pozytywizmu. Choć utwór ten nie jest stricte naturalistyczny, zawiera elementy tego prądu. Prus dokładnie opisuje realia warszawskiego życia, nie unikając trudnych tematów jak ubóstwo, nierówności społeczne czy wzrastające napięcia polityczne. Postać Stanisława Wokulskiego, który jest rozdarty między aspiracjami społecznymi a miłosnymi dylematami, stanowi doskonały przykład zastosowania naturalistycznych metod w celu ukazania dramatycznego rozwarstwienia społecznego. Prus, podobnie jak Reymont i Zapolska, ukazuje, że naturalizm pozwala na głęboką analizę społecznych problemów oraz zjawisk, podkreślając ich brutalność i bezwzględność.

Wszystkie te dzieła ukazują, że konwencja naturalistyczna jest niezwykle efektywnym narzędziem literackim, które w różnych epokach umożliwiło pisarzom przedstawienie złożoności i brutalności rzeczywistości. Dzięki naturalizmowi zarówno Zapolska, Reymont, jak i Prus są w stanie nie tylko realistycznie oddać życie swoich bohaterów, ale również wszechstronnie krytykować społeczeństwo, ukazując jego wady i problemy. Naturalizm, zamiast idealizować, koncentruje się na przedstawianiu świata takim, jaki jest, co czyni go niezwykle wartościowym prądem w literaturze polskiej.