Czego boi się człowiek? Odwołanie do lektur literatury wojennej

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 26.10.2024 o 21:03

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 7.10.2024 o 11:01

Strach jest jednym z najpotężniejszych i najstarszych emocji, które towarzyszą człowiekowi od zarania dziejów. W literaturze, która jest odzwierciedleniem różnych aspektów ludzkiego życia, obawy ludzkie są często badane i przedstawiane w różnych kontekstach. Rozważmy, czego boi się człowiek, odwołując się do literatury wojennej, a także do dzieł z innych epok literackich.

Pierwszym istotnym dziełem, który podejmuje temat strachu w kontekście wojny, jest "Inny świat" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. Książka jest autobiograficznym zapisem życia w sowieckim łagrze podczas II wojny światowej. Strach w tym kontekście przejawia się na wielu poziomach. Po pierwsze, jest to strach przed utratą życia, która jest nieustannym zagrożeniem w brutalnych realiach obozu pracy. Więźniowie muszą mierzyć się z ciągłym lękiem przed śmiercią z głodu, chorób, czy bezsensownej przemocy ze strony strażników. Po drugie, autor wskazuje na strach przed utratą człowieczeństwa. W ekstremalnych warunkach człowiek może zatracić swoją moralność i godność, co jest równoważne z duchową śmiercią. W końcu, Herling-Grudziński przedstawia strach przed zapomnieniem i całkowitym unicestwieniem pamięci o jednostkach, które nie zostawiają po sobie śladu. W tym kontekście strach nie jest jedynie fizycznym przerażeniem, ale głęboko zakorzenioną obawą o własną tożsamość i jej zachowanie.

Przenieśmy się teraz do czasów antycznych, by przyjrzeć się strachom człowieka odzwierciedlonym w tragedii Sofoklesa "Król Edyp". W tej sztuce główny bohater, Edyp, stoi w obliczu strachu przed przeznaczeniem. Klątwa, która nad nim ciąży, staje się jego głównym lękiem. Edyp boi się urzeczywistnienia przepowiedni, według której ma zabić swego ojca i poślubić własną matkę. Strach przed losem, który jest nieunikniony i niezależny od ludzkiej woli, symbolizuje starożytną koncepcję bezsilności człowieka wobec bogów i losu. Lęk Edypa jest również egzystencjalny - boi się odkrycia prawdy o samym sobie, która okazuje się być destrukcyjna dla niego i jego bliskich. "Król Edyp" przedstawia uniwersalny strach przed nieznanym oraz obawę przed odkryciem prawdy, która mogłaby zmandatować nasze dotychczasowe życie.

Przejdźmy teraz do epoki romantyzmu, aby zbadać strach w kontekście "Cierpień młodego Wertera" Johanna Wolfganga Goethego. Główny bohater, Werter, doświadcza wewnętrznego niepokoju związanego z uczuciami niemożliwej miłości oraz samotności. Strach przed odrzuceniem i brakiem zrozumienia ze strony społeczeństwa prowadzi Wertera do emocjonalnych skrajności. Lęk przed niezdolnością do dostosowania się do norm społecznych oraz nieumiejętność znalezienia spełnienia w miłości przesłaniają mu rzeczywistość. Cierpienie Wertera jest odbiciem romantycznego niepokoju o to, czy człowiek jest w stanie odnaleźć sens i pełnię w świecie, który wydaje się go ograniczać i tłumić jego indywidualne pragnienia. W rezultacie, Werter boi się własnych uczuć, które ostatecznie prowadzą go do samounicestwienia.

Przy analizie ludzkiego strachu warto uwzględnić również dwa konteksty: psychologiczny i społeczny. Z perspektywy psychologicznej, strach jest często związany z podświadomymi impulsami i traumami, które kierują naszymi zachowaniami. Na przykład w "Innym świecie" obserwujemy, jak ekstremalne sytuacje wywołują regresję i prymitywizację zachowań, co jest obronnym mechanizmem przed psychicznym załamaniem. Społeczny kontekst strachu podkreśla jego funkcję jako narzędzia kontroli - w każdym z omówionych dzieł widzimy, jak strach determinuje hierarchie i kształtuje społeczności. Czerpiąc z tych dwóch kontekstów, możemy zrozumieć, że strach nie jest jedynie osobistym przeżyciem, lecz także zjawiskiem kształtującym całe społeczeństwa i jednostki w ich interakcjach.

Wnioskiem płynącym z analizy tych trzech dzieł literackich jest to, że strach manifestuje się w różnych formach i kontekstach, ale zawsze pozostaje jednym z najistotniejszych elementów ludzkiej egzystencji. Czy to w obliczu wojennego zagrożenia, przeciwności losu, czy też emocjonalnych rozterek, strach jest nieodłącznym towarzyszem człowieka, który z jednej strony niszczy jego poczucie bezpieczeństwa, z drugiej jednak skłania go do refleksji nad życiem i samym sobą. Literatura wojenna, antyczna i romantyczna pokazują, że mimo różnic historycznych i kulturowych, ludzki strach jest uniwersalny i ponadczasowy.