Kto lub co decyduje o ludzkim losie? Odwołanie do lektury „Opowieść małżonki świętego Aleksego” Kazimiery Iłłakowiczówny oraz innych dzieł i kontekstów

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: wczoraj o 14:40

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 17.01.2026 o 12:03

Refleksja nad tym, kto lub co decyduje o ludzkim losie, jest obecna w literaturze od wieków. W kontekście polskiej literatury warto przywołać „Opowieść małżonki świętego Aleksego” autorstwa Kazimiery Iłłakowiczówny, która jest współczesną interpretacją średniowiecznego żywota świętego Aleksego. Dzieło to, w połączeniu z innymi utworami literackimi, pozwala na szerokie spojrzenie na zagadnienie wpływu losu na życie człowieka. Przyjrzymy się zatem, na ile o losie ludzkim decydują siły transcendentne, a na ile nasze własne wybory i działania.

Powieść „Opowieść małżonki świętego Aleksego” przedstawia historię świętego, który porzuca życie doczesne i wygodne miejskie życie, aby poświęcić się Bogu jako pokutnik i asceta. Z perspektywy jego żony, widzimy dramat osobisty i duchowy, który ujawnia sprzeczne dążenia ludzkie: z jednej strony miłość i obowiązki wobec rodziny, z drugiej — chęć całkowitego oddania się Bogu. Historia ta stawia pytanie, czy Aleksy podjął tę decyzję w wyniku boskiego powołania, czy może była to jego własna interpretacja przeznaczenia, któremu nadał miano religijnego obowiązku.

Siła wyższa, czyli Bóg, w oczach średniowiecznego człowieka, miała decydujące znaczenie w układaniu ludzkiego losu. W średniowiecznej literaturze często spotykamy się z ideą predestynacji — przekonaniem, że los człowieka jest z góry ustalony przez Boga, a zadaniem jednostki jest jedynie podążanie wyznaczoną ścieżką. W przypadku Aleksego widzimy jednak intrygujący paradoks – mimo że zadecydował, by poświęcić życie Bogu, jego decyzja wywołała wiele cierpienia w jego rodzinie. Czy to była wola boża, czy może konsekwencja jego decyzji?

Dla porównania, w literaturze bardziej współczesnej różne dzieła podkreślają, że o ludzkim losie w dużej mierze decydują wybory człowieka. Weźmy na przykład „Lalkę” Bolesława Prusa, gdzie życie głównego bohatera, Stanisława Wokulskiego, w dużej mierze zależy od jego decyzji biznesowych, miłości oraz ambicji społecznych. Tutaj nie widzimy ingerencji boskiej wprost, ale raczej skutek szeregu podejmowanych przez bohatera wyborów. Wokulski, mimo licznych przeciwności losu, jest kowalem własnego losu. Jego determinacja i umiejętności pozwalają mu osiągnąć sukces finansowy, lecz wybory sercowe prowadzą go do osobistej tragedii. W przypadku Wokulskiego, decydujący wpływ na jego los mają zarówno okoliczności zewnętrzne, jak i osobiste ambicje oraz uczucia.

Z innej strony, możemy też spojrzeć na „Proces” Franza Kafki – dzieło, które choć zagraniczne, wprowadza równie istotne rozważania o ludzkim losie. Bohater tego utworu, Józef K., zostaje postawiony przed tajemniczym sądem, którego charakter i alianse są niewyjaśnione i poza jego kontrolą. Przez całą powieść K. zmaga się z siłami, których nie rozumie i których nie jest w stanie pokonać, co zdaje się pokazywać, że nie tylko siły wyższe, ale także struktury społeczne mogą decydować o losie jednostki. Los K. nie jest wynikiem jego działań, ale wynikiem konfrontacji ze światem, który go otacza i którego reguł nie jest w stanie ani zrozumieć, ani zmienić.

Podsumowując, pytanie o to, kto lub co decyduje o ludzkim losie, nie ma jednej odpowiedzi. „Opowieść małżonki świętego Aleksego” ukazuje konflikt między indywidualnym wyborem a boskim przeznaczeniem, podczas gdy inne utwory literackie, takie jak „Lalka” czy „Proces”, eksplorują złożoność osobistych decyzji i wpływu sił zewnętrznych, w tym kulturowych i społecznych. Ostatecznie wydaje się, że ludzki los jest wynikiem zarówno sił zewnętrznych, jak i wewnętrznych decyzji, a ich wzajemne oddziaływanie determinują nasze życie. Literatura ukazuje, jak złożony i niejednoznaczny jest ten proces, co skłania nas do refleksji nad tym, w jaki sposób nasze własne decyzje mogą harmonizować lub konfrontować się z siłami, które uznajemy za wyższe.