Znaczenie propagandy w państwie totalitarnym

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: przedwczoraj o 12:11

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 17.01.2026 o 14:05

Propaganda jest jednym z najważniejszych narzędzi w funkcjonowaniu państw totalitarnych. Jej celem jest kontrola myśli i postaw obywateli oraz utrwalenie władzy rządzącej elity. W literaturze wiele dzieł ilustruje wpływ propagandy na życie jednostek i społeczeństw. W niniejszej rozprawce skoncentruję się na przykładach z książek, które ukazują, jak kluczową rolę odgrywa propaganda w państwach totalitarnych. W szczególności omówię "Rok 1984" George'a Orwella, "Nowy wspaniały świat" Aldousa Huxleya oraz "Folwark zwierzęcy" tego samego autora.

W powieści "Rok 1984" George'a Orwella mamy do czynienia z państwem totalitarnym, w którym propaganda pełni centralną rolę. Partia, rządząca Oceanią, w sposób systematyczny kontroluje wszystkie aspekty życia obywateli. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów jest "dwójmyślenie", umiejętność akceptowania dwóch sprzecznych ze sobą poglądów. Partia stosuje propagandę, aby manipulować prawdą, co jest widoczne w jej hasłach, takich jak "Wojna to pokój", "Wolność to niewola" i "Ignorancja to siła". Dzięki temu, obywatele są zmuszeni do akceptacji rzeczywistości wykreowanej przez rządzących.

Propaganda w "Roku 1984" służy również do ciągłego bombardowania obywateli informacjami, które mają na celu zniekształcenie ich pamięci i zdolności do krytycznego myślenia. Programy telewizyjne i gazetowe serwowane społeczeństwu są pełne kłamstw i fałszywych danych, które mieszają się z prawdą. Obywatelom Oceanicznym nie pozostaje nic innego, jak przyjąć te wiadomości za prawdę, co czyni ich całkowicie podporządkowanymi władzy.

Kolejnym przykładem jest "Nowy wspaniały świat" Aldousa Huxleya. W tej powieści propaganda przyjmuje subtelniejszą formę, wykorzystując kontrolę poprzez zaspokajanie materialnych potrzeb i stymulowanie przyjemności. W społeczeństwie Huxleya ludzie są poddawani warunkowaniu, któremu towarzyszą hasła propagandowe takie jak "Każdy należy do każdego". To programowanie społeczności od najmłodszych lat gwarantuje stabilność i posłuszeństwo obywateli, którzy zmuszeni są zaakceptować swoją pozycję w społeczeństwie oraz narzucone normy.

Propaganda w "Nowym wspaniałym świecie" jest także widoczna w postaci bezustannego bombardowania obywateli rozrywką i używkami, jak popularny w powieści narkotyk – soma. Pozorny brak opresji maskuje manipulację społeczeństwem, które przez zadowolenie materialne i sensoryczne traci zdolność do refleksji oraz buntu. Huxley ukazuje, że propaganda nie musi być brutalna czy jawna, aby być skuteczna; wystarczy, że skutecznie odciąga uwagę społeczeństwa od rzeczywistości.

"Folwark zwierzęcy" George'a Orwella to kolejny literacki przykład pokazujący rolę propagandy w państwie totalitarnym. W tej alegorycznej opowieści zwierzęta przejmują władzę nad gospodarstwem, ale z czasem stają się ofiarami propagandy głoszonej przez przywódców, w szczególności przez charyzmatycznego knura Napoleona. Squealer, jego prawa ręka, nieustannie "tłumaczy" zmiany i decyzje podejmowane przez nową władzę, wykorzystując zakłamanie i manipulację faktami. Taktyki te skutecznie wpajają pozostającym zwierzętom strach i poczucie bezsilności.

W "Folwarku zwierzęcym" głównym narzędziem propagandy jest zniekształcenie zasad wspólnoty – Siedmiu Przykazań. Poprzez modyfikację tych zasad, przywódcy udowadniają swoją nieomylność, co utrzymuje ich władzę i kontrolę nad folwarkiem. Orwell ukazuje, że propaganda nie tylko fałszuje rzeczywistość, ale także prowadzi do alienacji i wyobcowania tych, którzy stają się jej ofiarami.

Podsumowując, propaganda w państwach totalitarnych jest kluczowym narzędziem kontroli społecznej. Przedstawione w literaturze przykłady – "Rok 1984", "Nowy wspaniały świat" oraz "Folwark zwierzęcy" – pokazują różne jej oblicza i sposoby działania. Niezależnie od formy, propaganda ogranicza wolność myśli, zniewala umysły i utrwala władzę elity. Wpływa na codzienne życie obywateli, odbierając im możliwość krytycznej refleksji i buntu. To wciągające i przerażające dzieła literackie przypominają o niebezpieczeństwach wynikających z bezkrytycznego przyjmowania przekazów władzy i są przestrogą przed zagrożeniami totalitaryzmu.