Człowiek wobec cierpienia na podstawie opowiadań Tadeusza Borowskiego, „Innego świata” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego i innych lektur obowiązkowych

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 17.01.2026 o 12:55

Cierpienie jest nieodłącznym elementem ludzkiego życia. Niezależnie od epoki czy okoliczności, człowiek stawiał i nadal stawia czoła bólowi fizycznemu i psychicznemu. Literatura, jako zwierciadło ludzkich doświadczeń, często ukazuje jednostkę w obliczu cierpienia, skłaniając czytelnika do refleksji nad jego istotą i wpływem na życie. W niniejszej pracy zastanowimy się, jak człowiek odpowiada na cierpienie, odwołując się do opowiadań Tadeusza Borowskiego, "Innego świata" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego oraz innych lektur obowiązkowych w polskich szkołach.

W opowiadaniach Tadeusza Borowskiego, szczególnie w zbiorze „Proszę państwa do gazu” oraz „Pożegnanie z Marią”, autor przedstawia brutalną rzeczywistość obozów koncentracyjnych. Borowski, sam będąc więźniem Auschwitz, w sposób niezwykle realistyczny i beznamiętny ukazuje, jak codzienność pod rządami terroru zmienia człowieka. Więźniowie, skonfrontowani z masowym cierpieniem, często stają się obojętni na ból innych. Codzienne doświadczenie śmierci i cierpienia odbiera im wrażliwość oraz moralne hamulce. Tadeusz, protagonista wielu opowiadań Borowskiego, przechodzi moralną ewolucję – nie jest już w stanie reagować na przerażającą dehumanizację ani współczuć jej ofiarom. Mechanizm obronny, jaki wykształca, aby przetrwać w skrajnych warunkach, polega na wyłączaniu emocji i przyzwyczajaniu się do otaczającego horroru. W obliczu cierpienia człowiek staje się więc często znieczulony, by móc przetrwać.

Podobne refleksje nasuwają się przy lekturze „Innego świata” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. W tej wstrząsającej książce, opisującej życie w sowieckim łagrze, autor ukazuje, jak jednostka próbuje ocalić swoją godność i człowieczeństwo w nieludzkich warunkach. Herling-Grudziński przedstawia różnorodne postawy wobec cierpienia: niektórzy godzą się z losem, inni walczą o przetrwanie z zachowaniem resztek moralności, jeszcze inni stają się brutalni, kierując się instynktem przetrwania. Różnice te ukazują, że cierpienie działa jako katalizator, ujawniając zarówno najgorsze, jak i najlepsze cechy ludzkiej natury. Dla bohatera „Innego świata” cierpienie staje się próbą charakteru, w której stara się on zachować człowieczeństwo pomimo degrengolady otaczającej rzeczywistości. Takie postawy odnoszą się nie tylko do sytuacji życiowych, ale również mogą być uniwersalnym wzorcem dla wszystkich ludzi zmagających się z cierpieniem.

Rozważając temat cierpienia, warto również przywołać „Medaliony” Zofii Nałkowskiej. Ten zbiór opowiadań, będący zapisem rozmów z ludźmi, którzy przetrwali piekło nazistowskich obozów, przedstawia cierpienie ofiar i świadków zbrodni. Nałkowska, podobnie jak Borowski, stawia człowieka w sytuacji granicznej, gdzie podstawowe wartości i normy etyczne podlegają przewartościowaniu. Opowiadania te dokumentują nie tylko cierpienie, ale także walkę o zachowanie człowieczeństwa i świadectwo prawdy. Szczególnie poruszające jest ukazywanie, jak niewyobrażalne cierpienie fizyczne może prowadzić do utraty tożsamości i dehumanizacji.

Inny przykład literackiego obrazu cierpienia znajdujemy w „Dżumie” Alberta Camusa. Choć nie jest to lektura obowiązkowa w polskich szkołach, jej uniwersalne przesłanie zdecydowanie zasługuje na uwagę. W obliczu epidemii dżumy, mieszkańcy Oranu stawiają czoła nie tylko fizycznemu cierpieniu, ale także egzystencjalnym pytaniom o sens życia i nieuchronność śmierci. Bohaterowie Camusa ukazują różne reakcje na cierpienie – od buntu i walki po pogodzenie się z losem. Książka ta, napisane w duchu egzystencjalizmu, podkreśla konieczność solidarności i wspólnej walki jako odpowiedzi na zło i cierpienie.

Podsumowując, literatura ukazuje różnorodne postawy człowieka wobec cierpienia: obojętność, walkę o przetrwanie, zachowanie godności i człowieczeństwa w skrajnych warunkach. W opowiadaniach Borowskiego, książce Herlinga-Grudzińskiego czy „Medalionach” Nałkowskiej, cierpienie jest często próbą charakteru oraz sprawdzianem ludzkiej solidarności. W obliczu niewyobrażalnego bólu człowiek może zarówno degradować się, jak i wznieść na wyżyny moralnej odwagi. Ostatecznie to, jak radzimy sobie z cierpieniem, ujawnia nasze najgłębsze wartości i kształtuje naszą tożsamość. Właśnie dlatego literatura, ukazując cierpienie, pełni ważną funkcję w refleksji nad kondycją człowieka w trudnych czasach.