Hierarchia wartości w sytuacjach granicznych – analiza na podstawie opowiadania "Proszę państwa do gazu" Tadeusza Borowskiego.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 28.11.2023 o 10:59

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 27.11.2023 o 21:23

W opowiadaniu "Proszę państwa do gazu" autor Tadeusz Borowski przedstawia nam świat obozów koncentracyjnych, gdzie hierarchia wartości zostaje poddana najcięższym próbom. Powstaje pytanie, jakie wartości stają się priorytetowe w tak skrajnych sytuacjach, gdzie o przetrwanie walczymy codziennie, w obliczu śmierci i cierpienia.

Pierwszy kontekst, który należy uwzględnić to okres II wojny światowej, gdzie panowała nieludzka propaganda, skrajny ucisk i eksterminacja narodów. Obozy koncentracyjne stały się miejscem, gdzie człowiek musiał zmagać się nie tylko z nieludzkimi warunkami i głodem, ale również z rozpadem dotychczasowych wartości. W tej skrajnej sytuacji nietrudno było utracić człowieczeństwo i zdolność do dostrzeżenia wartości, które dotąd się wydawały niepodważalne.

Opowiadanie obrazuje, jak z biegiem czasu hierarchia wartości u więźniów obozowych ulega zmianie. Głównym celem staje się przetrwanie za wszelką cenę, co prowadzi do wyparcia się dotychczasowych przekonań moralnych. Autor przedstawia to chociażby w postaci głównego bohatera, którego moralne zasady zostają znieważone przez napotkaną brutalność obozowego życia. Ludzka godność ustępuje miejsca walce o kawałek chleba czy skrawek odzieży.

Hierarchia wartości, oparta wcześniej na zasadach etycznych i poszanowaniu dla drugiego człowieka, ulega przeobrażeniu w hierarchię walki o przetrwanie. To, co wcześniej było traktowane jako niewłaściwe, w sytuacji obozowej staje się normą. Autor ukazuje to w rozprawce poprzez brutalność, z jaką pamiętnikarz opisuje zachowania swoich towarzyszy, takie jak kradzieże czy zdrada. Zadaje nam pytanie, czy w obliczu zagrożenia życia, niektóre normy i wartości mogą ulec gwałtownej zmianie.

Bliżej końca opowiadania, autor wplata wątek ocalenia za wszelką cenę. Przez oczy bohatera możemy dostrzec sytuacje, w których więźniowie nie wahają się zdradzić swoich współtowarzyszy czy ukraść ostatni kawałek chleba, tylko po to, aby samemu przeżyć. W tym momencie możemy zastanawiać się nad tym, czy w tak skrajnych sytuacjach hierarchia wartości na prawdę może zostać zachowana.

Opowiadanie "Proszę państwa do gazu" konfrontuje nasze wyobrażenia o moralności i człowieczeństwie ze szczytem okrucieństwa i nieludzkością, gdzie hierarchia wartości ulega całkowitej destrukcji. W czasach skrajnych, gdzie przetrwanie staje się jedynym celem, moralne i społeczne normy tracą na znaczeniu. Pytanie, które nasuwa się po zapoznaniu się z tym opowiadaniem, brzmi, czy nasze wartości wytrwają w gorszych okolicznościach i czy jesteśmy w stanie zachować człowieczeństwo. Czy w sytuacji granicznej nadal będziemy kierować się altruizmem i poszanowaniem dla drugiego człowieka, czy też ograniczymy się tylko do walki o własne przetrwanie? Warto zastanowić się, czy hierarchia wartości, jaką tworzymy w normalnych warunkach, przetrwa w sytuacjach skrajnych, gdy każdego dnia musimy stawić czoła śmierci i cierpieniu.