„Zdążyć przed Panem Bogiem” jako świadectwo czasu Zagłady – analiza relacji między życiem a śmiercią na przykładzie Marka Edelmana

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: dzisiaj o 15:44

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 6.02.2026 o 11:58

Książka Hanny Krall „Zdążyć przed Panem Bogiem” to bez wątpienia jedno z najważniejszych dzieł literatury polskiej dotyczących czasu Zagłady. Opowiadając o życiu i działalności Marka Edelmana, przywódcy powstania w getcie warszawskim, autorka nie tylko przedstawia dramatyczne wydarzenia z czasów wojny, ale też bada skomplikowane relacje między życiem a śmiercią w ekstremalnych warunkach. Przez pryzmat doświadczeń Edelmana, Krall stawia pytania o sens życia i śmierci oraz o moralne wybory, jakie zmuszeni byli podejmować ludzie w obliczu Zagłady.

Po pierwsze, jednym z kluczowych elementów książki jest ukazanie stosunku Marka Edelmana do życia i śmierci jako nierozerwalnej części jego egzystencji. Edelman, będąc świadkiem masowych egzekucji oraz uczestnikiem walki o przetrwanie, analizuje te dwie fundamentalne kategorie egzystencjalne z perspektywy osoby, która musiała żyć z codzienną świadomością bliskości śmierci. Dla Edelmana ratowanie życia było najważniejszą formą oporu wobec hitlerowskiej machiny zagłady. W książce Krall wspomina, że Edelman liczył i monitorował, ile osób jeszcze żyje, podejmując działania, które miały przedłużyć ich życie. Jego priorytetem było przechytrzenie śmierci choćby o kilka chwil, co w warunkach getta stało się aktem bohaterskim. To podejście do życia i śmierci pokazuje, jak w ekstremalnych warunkach zmienia się ludzka hierarchia wartości, gdzie każde utrzymane przy życiu istnienie staje się triumfem nad wszechobecną śmiercią.

Po drugie, „Zdążyć przed Panem Bogiem” wskazuje na rolę medycyny jako narzędzia walki o życie. Edelman, z wykształcenia kardiolog, kontynuował swoje działania ratownicze po zakończeniu wojny, udowadniając w ten sposób, że nawet w czasie pokoju walka o życie nie traci na znaczeniu. Jego praca w szpitalu była przedłużeniem wojennej misji ratowania ludzi. Edelman wierzył, że każdy uratowany pacjent jest zwycięstwem nad śmiercią. Ta filozofia działania pokazuje, jak powojenne doświadczenia były kontynuacją etycznych wyborów dokonywanych w czasie Zagłady. Jest to również świadectwo silnej wiary w wartość każdego życia oraz odpowiedzialności, jaka na nas ciąży za los innych ludzi.

Po trzecie, książka Krall poprzez opowieść o Edelmanie odzwierciedla problem wyborów moralnych w sytuacji granicznej. Podczas powstania w getcie, Edelman wszedł w rolę przywódcy nie z własnej woli, ale z poczucia obowiązku wobec wspólnoty, która go otaczała. Musiał podejmować decyzje dotyczące nie tylko życia i śmierci innych ludzi, ale także moralnych dylematów związanych z jak największą skutecznością obronną i przetrwaniem. Ta umiejętność stawiania czoła trudnym wyborom jest charakterystyczna dla osób, którym przyszło żyć w czasach Zagłady, i które musiały godzić się z faktem, że nie ma jednoznacznych odpowiedzi na pytania, które w czasach pokoju wydają się oczywiste.

Porównując „Zdążyć przed Panem Bogiem” do innego dzieła literackiego – „Medalionów” Zofii Nałkowskiej – można zauważyć, że oba utwory koncentrują się na ukazaniu świadectwa o Zagładzie. Nałkowska w swoim zbiorze opowiadań przedstawia losy ofiar obozów koncentracyjnych, skupiając się na fizycznym i psychicznym wymiarze cierpienia. Obie autorki, Krall i Nałkowska, ukazują tragedię wojennej rzeczywistości, jednak z nieco innych perspektyw – Krall poprzez pryzmat człowieka-ratownika i działacza, Nałkowska zaś jako świadek i kronikarka zbrodni.

Podsumowując, „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall to przejmujące świadectwo czasów Zagłady, które poprzez postać Marka Edelmana ukazuje bolesne i często niejednoznaczne relacje między życiem a śmiercią. Krall, opisując losy osób w sytuacjach granicznych, nie tylko oddaje hołd tym, którzy walczyli i przetrwali, ale także skłania do głębokiej refleksji nad moralnością, heroizmem i istotą człowieczeństwa w obliczu niewyobrażalnego zła.