Funkcja przyrody w literaturze: Odniesienie do lektury obowiązkowej, innego tekstu literackiego oraz wybranych kontekstów

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 17.01.2026 o 9:26

Przyroda od wieków stanowi istotny element literatury, będąc źródłem inspiracji dla pisarzy oraz tłem wydarzeń, które kształtują losy bohaterów. W literaturze polskiej i światowej natura pełni różnorodne funkcje, od symbolicznej po realistyczną, stając się nieodłącznym elementem fabuły oraz narzędziem do kreowania głębszych refleksji. W niniejszej rozprawce postaram się przyjrzeć, jakie funkcje pełni przyroda na podstawie "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza, "Cierpień młodego Wertera" Johanna Wolfganga von Goethego oraz w kontekście filozofii romantycznej.

W "Panu Tadeuszu" Adama Mickiewicza przyroda występuje jako integralna część polskości i jest mocno związana z życiem zarówno jednostki, jak i wspólnoty. Poemat opisuje ostatnią szlachtę na Litwie, ukazując jej życie w harmonii z otaczającym środowiskiem. Przyroda jest nie tylko tłem dla wydarzeń, ale także symbolem utraconej ojczyzny, która żyje w sercach bohaterów. To w lasach i na polach litewskich rozwijają się wątki miłości, nienawiści, konfliktów i pojednań. Mickiewicz z dużą dokładnością przedstawia piękno litewskiej przyrody, którego opisy odzwierciedlają bogactwo emocji bohaterów. Na przykład scena polowania na niedźwiedzia nie jest tylko opisem praktyki łowiectwa, ale metaforą walki i odwagi. Przyroda w "Panu Tadeuszu" pełni zatem funkcję symboliczną, stając się obrazem tęsknoty za przeszłością oraz nadzieją na przyszłość. Fundamentem tego podejścia jest przekonanie, że ludzkie życie jest nierozerwalnie związane z cyklami natury, a opisy przyrody stają się swoistym komentarzem do wydarzeń historycznych oraz kondycji społeczeństwa polskiego.

Skoro mówimy o funkcji przyrody, nie sposób pominąć dzieła Johanna Wolfganga von Goethego "Cierpienia młodego Wertera". W tym utworze przyroda odzwierciedla stan emocjonalny głównego bohatera, młodego Wertera. Natura pełni rolę niemal terapeutyczną, dając bohaterowi chwilowe ukojenie w jego cierpieniach i wewnętrznych rozterkach. Werter często spaceruje po malowniczych okolicach Wahlheim, gdzie nawiązuje głęboką więź z otaczającym go światem. Opisy przyrody są nasycone emocjami bohatera, stając się projekcją jego uczuć. Od harmonii pełnej piękna, kiedy Werter jest szczęśliwy, po przytłaczające obrazy, gdy popada w melancholię. W końcowej części utworu natura zdaje się przygniatać Wertera swoim niezmiennym, obojętnym trwaniem, podkreślając bezcelowość jego egzystencji i prowadząc do tragicznego finału. Goethe wykorzystuje przyrodę do ukazania zmienności i nietrwałości uczuć, symbolizując jednocześnie potężną siłę, która wpływa na psychikę jednostki.

W kontekście romantyzmu, który jest wspólnym tłem obu tych dzieł, warto zwrócić uwagę na filozoficzne podejście do natury. Romantycy często postrzegali przyrodę jako przejaw boskości, nieskończoności i tajemnicy, co stanowiło przeciwwagę dla rodzącej się nauki i industrializacji. W literaturze romantycznej natura była postrzegana jako źródło prawdziwej wiedzy, dalekie od zgiełku i przemocy cywilizacji. Odrzucona rzeczywistość miała zostać zastąpiona przez świat bliskości człowieka z naturą, co miało sprzyjać wewnętrznemu rozwojowi i duchowemu oświeceniu. Takie podejście można zaobserwować również w "Sonetach krymskich" Mickiewicza, gdzie natura pełni rolę niemal mistyczną, stanowiąc tło dla rozważań nad sensem życia i poszukiwań tożsamości.

Reasumując, funkcja przyrody w literaturze jest wieloraka. W "Panu Tadeuszu" Mickiewicza przyroda jest wyrazem tęsknoty za ojczyzną i symbolem trwałych wartości. W "Cierpieniach młodego Wertera" Goethego stanowi ona odzwierciedlenie stanów emocjonalnych bohatera, pełniąc funkcję terapeutyczną i opresyjną. Natomiast w kontekście romantyzmu natura była postrzegana jako źródło duchowego oświecenia i nieodłącznym elementem filozofii epoki. W literaturze przyroda zawsze łączy w sobie funkcje estetyczne, symboliczne i emocjonalne, kształtując nie tylko fabułę, ale i wewnętrzny świat postaci, dzięki czemu staje się niezwykle istotnym elementem dzieła literackiego.