Postać literacka jako centralny element konstrukcji świata: Analiza na podstawie dramatu romantycznego "Kordian", "Dziady" cz. III, pozytywizmu - realizmu "Lalka", naturalizmu "Pani Bovary" oraz Młodej Polski - dramatu tragifarsy kołtuńskiej "Moralność pa

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 20.12.2024 o 18:24

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 17.12.2024 o 20:08

W literaturze postać literacka często stanowi centralny element konstrukcji świata przedstawionego. Jest to czynnik, który nie tylko kreuje akcję, ale także pomaga w zgłębianiu głębszych problemów filozoficznych, społecznych czy psychologicznych. Postacie literackie mogą być nie tylko nosicielami cech i wartości, które są istotne dla epoki, w której zostały stworzone, ale także stanowią medium, przez które autor wyraża krytykę współczesności lub refleksje uniwersalne. Analizując różne dzieła literackie, można zauważyć, jak postacie pełnią tę rolę na przestrzeni różnych epok i stylów literackich.

W dramacie romantycznym "Kordian" Juliusza Słowackiego postać tytułowego bohatera jest nie tylko centralnym punktem fabuły, ale także nośnikiem refleksji na temat kondycji jednostki w społeczeństwie. Kordian, młody i wrażliwy człowiek, przeżywa duchowe rozterki i poszukuje sensu swojego istnienia w świecie pełnym zła i niesprawiedliwości. Jego wewnętrzny konflikt, chęć bycia bohaterem narodowym i tragiczna niezdolność do działania skutecznie symbolizują problemy pokolenia romantyków, które stawiało wyzwania jednostce w obliczu historycznych zawirowań. Słowacki używa postaci Kordiana, by ukazać tragizm i samotność człowieka w obliczu niemożliwych do spełnienia ideałów.

W "Dziadach" cz. III Adama Mickiewicza, centralną postacią jest Gustaw-Konrad. Jego ewolucja od romantycznego kochanka do patriotycznego bojownika ukazuje rozwój duchowy i narodowy, reprezentując równocześnie heroiczny mit polskiego patrioty. Poprzez jego monologi i czynny udział w konspiracjach, Mickiewicz przedstawia zmagania jednostki z opresyjnym reżimem zaborcy, co stanowi sedno przesłania utworu o potrzebie wolności i niepodległości. Konrad, jako jednostka przeobrażona w mitycznego herosa, staje się symbolem walki o narodowe wyzwolenie.

Pozytywistyczna "Lalka" Bolesława Prusa to natomiast powieść, w której postacie literackie odzwierciedlają złożoność społeczeństwa XIX-wiecznej Warszawy. Tutaj centralną postacią jest Stanisław Wokulski, którego losy i dramaty osobiste łączą się z szerszym kontekstem społecznym i ekonomicznym. Jego dążenia i rozczarowania, zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym, ukazują konflikty i możliwości awansu społecznego, jakie niesie ze sobą epoka. Dzięki postaci Wokulskiego, Prus prowadzi czytelnika przez zawiłości przemian społecznych i kulturowych, obrazując tarcia pomiędzy ideami romantyzmu a nowoczesnym materializmem.

W naturalistycznej "Pani Bovary" Gustava Flauberta, Emma Bovary jest kluczowym elementem konstrukcji świata przedstawionego, przez który ukazane zostają ludzkie namiętności, rozczarowania i ograniczenia społeczne. Jej niezadowolenie z życia małżeńskiego i nieustanne dążenie do realizacji swoich romantycznych marzeń obrazują destrukcyjną siłę iluzji. Postać Emmy i jej tragiczne losy pokazują niszczący wpływ aspiracji, które nie są zgodne z rzeczywistością, co jest typową tematyką dla naturalizmu skupiającego się na determinacji i wpływie środowiska na jednostkę.

Na gruncie Młodej Polski w "Moralności pani Dulskiej" Gabrieli Zapolskiej, postać Anieli Dulskiej ilustruje sprzeczności mieszczańskiej moralności z początku XX wieku. Hipokryzja i podwójne standardy Dulskiej odzwierciedlają kondycję społeczeństwa, w którym ważniejsze jest to, co powiedzą inni, niż własna uczciwość i moralność. Zapolska, poprzez tę postać, kreśli karykaturę drobnomieszczaństwa, która do dzisiaj pozostaje aktualnym zjawiskiem społecznym.

W podobny sposób, w "Weselu" Stanisława Wyspiańskiego postaci literackie odgrywają kluczową rolę w ukazaniu polskiego społeczeństwa na przełomie wieków. Ich różnorodność, od inteligencji po chłopski stan, umożliwia pokazanie narodowej jednolitości i podziałów. Wyspiański na przykładzie tych postaci przeprowadza symboliczną analizę kondycji narodu i jego niezdolności do zjednoczenia w imię wspólnej sprawy.

Przechodząc do dwudziestolecia międzywojennego, w "Ferdydurke" Witolda Gombrowicza Józio jest przewodnikiem po absurdalnym i groteskowym świecie, gdzie kategorie tożsamości i hierarchie społeczne są zdekonstruowane. Postać ta ukazuje absurd społecznych konwencji i fałszywość narzuconych form, stając się symbolem bezsensu i zagubienia jednostki w nowoczesnym świecie.

Następnie, w "Granicy" Zofii Nałkowskiej, Zenon Ziembiewicz stanowi centrum moralnej dyskusji na temat granic ludzkiego postępowania i odpowiedzialności. Jego upadek moralny oraz konsekwencje osobistych decyzji pokazują skomplikowaną naturę kwestii etycznych, wskazując na różnorodne przyczyny ludzkich upadków i możliwości ich transcendencji.

Literatura XX wieku, jak "Inny świat" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego czy "Proszę państwa do gazu" Tadeusza Borowskiego, prezentuje postacie jako świadków okrutnej rzeczywistości obozowej i totalitarnej. Ich losy i refleksje tworzą przerażający obraz świata dehumanizacji i ekstremalnego cierpienia, jednakże także przedstawiają niezłomność ducha ludzkiego.

Podsumowując, postać literacka jest nieodłącznym i centralnym elementem konstrukcji świata przedstawionego w literaturze różnych epok. Poprzez ich dążenia, konflikty i niekiedy tragiczne losy, autorzy w sposób wieloaspektowy mogą ukazać złożoność i paradoksy świata, w którym żyjemy. Postacie, będąc centralnymi punktami dzieł literackich, nie tylko przeprowadzają nas przez fabułę, ale również umożliwiają zrozumienie i refleksję nad podstawowymi kwestiami, które są istotne dla ludzkości w każdym czasie i miejscu.