Rozprawka: Teza o zróżnicowanym społeczeństwie w „Potopie”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 22.01.2025 o 0:24

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 21.01.2025 o 23:06

Społeczeństwo XVII-wiecznej Rzeczypospolitej, przedstawione na kartach "Potopu" Henryka Sienkiewicza, to kalejdoskop postaci, warstw społecznych oraz różnorodnych postaw. Powieść, będąca częścią trylogii, ukazuje nie tylko barwę historycznych wydarzeń, ale także szeroki przekrój społeczeństwa – od szlachty po prosty lud – i zróżnicowanie w postawie wobec najeźdźcy, w walce o ojczyznę, czy w dążeniu do zaspokojenia własnych ambicji. W niniejszej rozprawce przedstawię argumenty potwierdzające tezę, że społeczeństwo w "Potopie" jest niezwykle zróżnicowane.

Pierwszym dowodem na zróżnicowanie społeczne są sami bohaterowie powieści, pochodzący z różnych środowisk. Główny bohater, Andrzej Kmicic, należy do drobnej szlachty, która z jednej strony jest częścią warstwy rządzącej, a z drugiej często boryka się z problemami finansowymi oraz zależnością od możnowładców. Kmicic, mimo że początkowo współpracuje ze Szwedami, ostatecznie przemienia się w obrońcę ojczyzny, reprezentując rosnącą świadomość narodową i potrzebę zjednoczenia się w obliczu zagrożenia.

Z kolei postaci takie jak Janusz Radziwiłł reprezentują magnaterię, której przedstawiciele, często z uwagi na swoje osobiste ambicje, dążą do realizacji własnych interesów kosztem dobra wspólnego. Radziwiłł początkowo wydaje się wiernym obywatelem Rzeczypospolitej, jednak jego zdrada i współpraca z najeźdźcą ukazują konflikty w łonie polskiej arystokracji i prymat chęci zachowania własnej potęgi nad dobrem państwa.

Kolejnym argumentem potwierdzającym tezę są różnice w postawach wobec najeźdźców. Szlachta, taka jak Kmicic, odczuwa początkowo pociąg do nowych możliwości, jakie niesie współpraca z najeźdźcami, niektórzy jej przedstawiciele, przekonani o słabości polskiego państwa, decydują się na kolaborację. Z czasem jednak pojawia się liczne grono takich, którzy dostrzegają głębokie zagrożenie dla tradycji i niepodległości kraju, czego efektem są ich wysiłki na rzecz odzyskania wolności i odwrócenia biegu wojny. Ten rozdźwięk wskazuje na głębokie podziały w obrębie jednej klasy społecznej, spowodowane indywidualnymi kalkulacjami i poglądami.

Prosty lud natomiast, często bezpośrednio niezaangażowany w wielką politykę, doświadcza skutków historii na własnej skórze. Chłopi, mieszczanie i inne niższe warstwy społeczne cierpią z powodu wojen, rabunków i przemarszów wojsk. Jednak nawet wśród nich uwidacznia się dążenie do jakiejkolwiek zmiany, która mogłaby przynieść ulgę – zarówno poprzez początkowe akceptowanie nowych rządów, jak i późniejszą walkę o usunięcie okupanta i powrót do względnej normalności.

Nie można także zapominać o specyficznych wyznaniach i kulturach, które współistniały w dawnej Rzeczypospolitej, a które Sienkiewicz stara się wspomnieć na kartach swojego dzieła. Żydzi, Rusini czy innowiercy – mimo że rzadziej są bohaterami na pierwszym planie – odgrywają swoją rolę w społeczeństwie, a ich obecność dodaje dodatkowej warstwy do obrazu złożoności ówczesnej społeczności. Ich istnienie pokazuje, że różnorodność Polski tamtego okresu nie ograniczała się jedynie do podziałów klasowych czy majątkowych, ale obejmowała także kwestie etniczne i religijne.

Powieść "Potop" to także opowieść o charakterologicznych zróżnicowaniach jednostek, które w sposób indywidualny odbierają i reagują na tragiczną rzeczywistość. Kmicic to przykład człowieka egoistycznego, który jest w stanie się zmienić pod wpływem miłości do ojczyzny i doświadczeń, jakie kształtują jego los. Z kolei jego przyjaciel, Wołodyjowski, to postać, która od początku kieruje się etosem rycerskim i obowiązkiem obrony kraju, stając się wzorem żołnierskiej cnoty i lojalności. Uzupełniają się jeszcze inne charaktery, jak Oleńka, która wciela obraz moralnej siły i wiary w człowieka, nawet w najtrudniejszych chwilach.

Na podstawie powyższych argumentów można stwierdzić, że społeczeństwo w "Potopie" Henryka Sienkiewicza jest zróżnicowane zarówno pod względem klasowym, majątkowym, jak i etnicznym, religijnym oraz indywidualnych postaw. Sienkiewicz, tworząc ten wnikliwy obraz, oddał wszystkie niuanse społecznej struktury XVII-wiecznej Rzeczypospolitej, co czyni jego dzieło uniwersalnym studium różnorodności ludzkich postaw i losów w obliczu zagrożenia. Dzięki temu "Potop" nie tylko dokumentuje historyczne wydarzenia, ale także analizuje naturę społeczną, stając się ważnym głosem w dyskusji o tożsamości narodowej i ludzkiej.