„Człowiek zlagrowany” jako ofiara zbrodniczego systemu: Omówienie na podstawie opowiadania „Proszę państwa do gazu” Tadeusza Borowskiego oraz kontekstu wybranego przez Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, fragmenty „Innego świata”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 23.01.2025 o 11:24

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 23.01.2025 o 10:55

Tadeusz Borowski w opowiadaniu „Proszę państwa do gazu” podejmuje trudny temat życia w nazistowskim obozie koncentracyjnym i przedstawia, jak okrutne warunki mogą doprowadzić do degradacji moralnej człowieka. Bohaterowie Borowskiego, zmuszeni do przetrwania w skrajnych sytuacjach, tracą człowieczeństwo, co w efekcie stawia ich jako ofiary zbrodniczego systemu. Opowiadanie to staje się przykładem, jak system totalitarny zmienia ludzi w „człowieka zlagrowanego”, tj. zdehumanizowaną istotę pozbawioną pierwotnych wartości i zasad moralnych. Kontrastem do tej bezdusznej egzystencji jest „Inny świat” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, w którym również przedstawiany jest system totalitarny, ale ukazywane są także próby zachowania resztki człowieczeństwa.

Opowiadanie „Proszę państwa do gazu” przenosi nas do rzeczywistości obozu Auschwitz, gdzie przetrwanie koniecznie wiąże się z akceptacją przemocy, śmierci i cierpienia innych. Kapo, funkcjonariusze SS oraz więźniowie pełniący funkcje pomocnicze przy transporcie ludzi, przymusowo uczestniczą w machinerii zagłady. Borowski ukazuje, jak ci zlagrowani ludzie zmuszeni są stosować się do okrutnych reguł panujących w obozie. Żyją w świecie, gdzie śmierć stała się normą i nic już nie szokuje. Bohaterowie Borowskiego to ofiary systemu, które, aby przetrwać, muszą zrezygnować z jakiejkolwiek moralności. Przykładem jest narrator, który z czasem przestaje dostrzegać w nowo przybyłych Żydach ludzi – traktuje ich jak pionki w grze o przetrwanie. Dehumanizacja staje się koniecznym mechanizmem obronnym w obliczu codziennego horroru.

Jednym z najbardziej wstrząsających momentów opowiadania jest chwila, gdy narrator opisuje transport nowo przybyłych więźniów, którzy nie wiedzą jeszcze, co ich czeka. Dla nich to jeszcze nie jest rzeczywistość obozowa, dla starych więźniów natomiast – rutyna. Borowski przedstawia brutalny paradoks: żeby przeżyć, należy zaakceptować nieludzkie zasady obozu, co prowadzi do utraty empatii i człowieczeństwa. Człowiek zlagrowany przestaje być jednostką o własnych przekonaniach moralnych, staje się częścią systemu, ofiarą swoich oprawców.

Z kolei w „Innym świecie” Gustaw Herling-Grudziński, mimo że także opisuje rzeczywistość obozu pracy, daje jednak nadzieję, że w człowieku można ocalić resztki godności i człowieczeństwa. Choć bohaterowie także znajdują się w sytuacjach granicznych, starają się nie stracić wiary w wartości moralne. Przykładem jest główny bohater – więzień sowieckiego łagru – który mimo niemal niewyobrażalnych trudności stara się zachować godność osobistą oraz solidarność z innymi więźniami. Herling-Grudziński przekazuje przez to, że nawet w najtrudniejszych warunkach człowiek może próbować ocalić niezależność myślenia i moralność.

W „Innym świecie” przedstawione są różnorodne postawy przedstawicieli obozowej społeczności. Umożliwia to ukazanie, że nawet w miejscu, które ma na celu zniszczenie człowieczeństwa, istnieją jednostki, które próbują opierać się systemowi. Herling-Grudziński opisuje więźniów, którzy podejmują próby nawiązania więzi czy działania na rzecz podtrzymywania ludzkich wartości, takich jak przyjaźń czy wspólnota. Oczywiście, nie każdy potrafi się temu przeciwstawić, lecz nawet jednostkowe przejawy oporu pokazują, że ludzkiego ducha nie można złamać całkowicie.

Oba dzieła – „Proszę państwa do gazu” Borowskiego i „Inny świat” Herlinga-Grudzińskiego – chociaż opisują różne systemy totalitarne, stawiają fundamentalne pytanie: do jakiego stopnia można poddać człowieka opresji, zanim zatraci wszystko, co ludzkie? Borowski wskazuje, iż w skrajnych warunkach wielu ludzi poddaje się mechanizmom systemu i traci własną tożsamość, co stanowi przerażający obraz kondycji człowieka w obozie koncentracyjnym. Herling-Grudziński z kolei prezentuje bardziej stanowisko pełne nadziei, że mimo niszczącego wpływu totalitaryzmu, wewnętrzna siła i walka o godność są możliwe.

W konkluzji można stwierdzić, że „człowiek zlagrowany” jest tragiczną ofiarą totalitarnego systemu. Oba utwory literackie ukazują, jak ekstremalne warunki życia mogą prowadzić do utraty człowieczeństwa, ale także sugerują, że nawet w najgorszych sytuacjach istnieje przestrzeń dla zachowania lub odzyskania moralnych wartości. Analiza obydwu dzieł daje wgląd w ogrom cierpienia ofiar totalitaryzmów, lecz jednocześnie podkreśla, iż nawet w obliczu najcięższych prób można odszukać w człowieku zdolność do trwania i walki o fundamentalne prawa i wolności.