Co sprawia, że człowiek nie może w pełni decydować o swoim losie? Rozprawka odwołująca się do „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego oraz „Króla Edypa” i pojęcia fatum.

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 19.02.2025 o 16:59

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 13.02.2025 o 17:08

Rozważania na temat wpływu różnorodnych czynników na los człowieka od wieków nurtują pisarzy, filozofów i przeciętnych ludzi. Często zastanawiamy się, czy mamy rzeczywisty wpływ na bieg naszego życia, czy może jednak pewne siły stojące poza zasięgiem naszej kontroli decydują za nas. Literatura dostarcza licznych przykładów, które wskazują, że nie zawsze możemy w pełni decydować o swoim losie. Sięgając po dzieła Stefana Żeromskiego, Sofoklesa, a także literaturę dotyczącą fatum, jesteśmy w stanie zrozumieć, jakie czynniki mogą ograniczać naszą wolność wyboru.

W „Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego przedstawiona jest historia Cezarego Baryki na tle rewolucyjnej rzeczywistości początków XX wieku. Cezary, mimo że dąży do zrozumienia rzeczywistości i poszukiwania własnej drogi, nie jest w pełni w stanie samodzielnie kształtować swojego życia. W dużej mierze na jego los wpływa polityczna i społeczna sytuacja ówczesnej Polski. Rewolucja, którą przeżywa w Baku, brutalnie uświadamia mu, że indywidualne pragnienia mogą zostać zgaszone przez gwałtownie zmieniający się świat. Czytelnik dostrzega, jak młody Baryka próbuje odnaleźć swoje miejsce w świecie chaosu i niepewności, często będąc zmuszonym do podejmowania decyzji pod wpływem okoliczności, na które nie ma wpływu. Żeromski pokazuje, że rzeczywistość polityczna, ekonomiczna i społeczna często stanowi swoisty gorset, który ogranicza naszą zdolność do swobodnego działania.

Podobne refleksje można wysnuć, analizując dramat Sofoklesa „Król Edyp”. W tej antycznej tragedii poznajemy losy Edypa, władcy Teb, który staje przed nieodwracalnym fatum. Od samego początku jego życie jest zdeterminowane przez przepowiednię, która głosi, że zabije swojego ojca i poślubi własną matkę. Mimo wszelkich prób uniknięcia tego losu, podejmowanych przez Edypa i jego rodziców, przepowiednia spełnia się w dokładnie taki sposób, jak została wywróżona. Tragizm tej postaci polega na tym, że pomimo prób ucieczki i podejmowania decyzji zgodnie z własnym sumieniem, Edyp nie jest w stanie odwrócić przeznaczenia. Sofokles poprzez jego historię ukazuje, że istnieją pewne siły – w tym przypadku przeznaczenie czy fatum – które mogą w sposób nieodwracalny kształtować ludzkie życie, pozostawiając jednostkę w poczuciu bezradności wobec wyroków losu.

Przywołując kontekst fatum, stajemy przed koncepcją, która w wielu kulturach jawiła się jako siła nadrzędna, determinująca bieg wydarzeń. W wielu starożytnych wierzeniach ludzie uznawali, że ich losy są zapisane w gwiazdach, a życie jest tylko spełnieniem wcześniej ustalonego scenariusza. To przewodnia idea wielu antycznych tragedii i mitologii, często ukazujących człowieka jako bezradnego wobec decyzji bogów. Taki fatalizm, nawet w nas współczesnych, budzi pytanie o granice wolnej woli i wpływu jednostki na własne życie. Często zastanawiamy się, na ile nasze decyzje są rzeczywiście nasze, a na ile jesteśmy tylko wykonawcami jakiegoś większego planu, pisanego przez siły wyższe.

Podsumowując, literatura pokazuje wielowymiarowe ujęcie kwestii ludzkiego losu. Z jednej strony, w dziele Stefana Żeromskiego widzimy, jak rzeczywistość społeczna i historyczna może drastycznie ograniczać wolność jednostki, czyniąc z niej zakładnika okoliczności. Z drugiej strony, poprzez analizę „Króla Edypa” i koncepcji fatum dociera do nas świadomość, że istnieją siły, które mogą zdominować nasze życie w sposób nieodwracalny, niezależnie od podejmowanych przez nas kroków. W obliczu takiej wiedzy nasuwa się wniosek, że człowiek nie zawsze jest w pełni panem swojego losu, a wpływ zewnętrznych okoliczności, przeznaczenia czy społeczno-politycznych warunków kształtuje jego życie w sposób często nie do przewidzenia i nie do odwrócenia. Wydaje się, że zrozumienie tego faktu może stać się kluczem do zaakceptowania nieuchronności pewnych wydarzeń oraz poszukiwania sensu w życiu mimo ograniczeń, które się przed nami pojawiają.