Obraz społeczeństwa polskiego: Analiza na podstawie „Dziadów” cz. III i „Ferdydurke”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 19.02.2025 o 17:09

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 13.02.2025 o 21:43

W literaturze polskiej można znaleźć wiele utworów, które podejmują tematy związane z obrazem społeczeństwa polskiego. Dwa z nich to „Dziady” cz. III Adama Mickiewicza i „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza. Te dwa dzieła literackie, mimo różnorodności formy i epok, z których pochodzą, oferują niezwykle interesujące i często krytyczne spojrzenie na polskie społeczeństwo. Analizując te utwory, można dostrzec różnorodność problemów społecznych i kulturowych, które dominują w polskiej świadomości narodowej.

„Dziady” cz. III Adama Mickiewicza to utwór, który w jednoznaczny sposób przedstawia obraz polskiego społeczeństwa w czasie zaborów. Mickiewicz ukazuje naród w momentach kryzysu, zmagań z okupantem i chęci odzyskania niepodległości. Społeczeństwo w "Dziadach" jawi się jako rozdarte pomiędzy marzeniami o wolności a realiami zdominowanymi przez zaborców. Centralnym motywem jest martyrologia narodu polskiego, symbolizowana przez postać Konrada, który w swojej Wielkiej Improwizacji buntuje się przeciw Bogu, a przez to także przeciwko opresyjnemu systemowi, w jakim znalazł się naród. Jego bunt jest symbolem walki o własną tożsamość, a także próbą zrozumienia, dlaczego Polska doświadcza tylu cierpień.

Takie przedstawienie społeczeństwa może rodzić wrażenie, że Polacy to naród prześladowany, lecz jednocześnie dumny i niezłomny w swoich dążeniach do niepodległości. W obrazie społeczeństwa, który rysuje Mickiewicz, nie brakuje także sytuacji przedstawiających kłótnie i nieporozumienia wewnętrzne, co widać na przykład w scenach, gdzie różne grupy społeczne i polityczne spierają się o najlepsze metody walki z zaborcą. Jest to krytyczny komentarz na temat trudności w jednoczeniu się Polaków w imię wspólnej sprawy, która mogłaby prowadzić do upragnionej niepodległości.

Z kolei „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza to utwór o zupełnie innej dynamice, podejmujący temat kondycji jednostki w społeczeństwie. Gombrowicz, poprzez swoje dzieło, stara się ukazać irracjonalne i często groteskowe aspekty polskiego społeczeństwa międzywojennego. "Ferdydurke" to krytyka społecznego konformizmu i presji, którą środowisko wywiera na jednostkę, zmuszając ją do przyjęcia określonych ról społecznych i maski, często sprzecznych z jej prawdziwym ja. Przy użyciu koncepcji "upupienia", autor pokazuje, jak społeczeństwo poprzez system edukacji, wartości i normy kulturowe odbiera indywidualność człowiekowi, redukując go do roli marionetki w teatrze życia społecznego.

Przez pryzmat szkolnych perypetii głównego bohatera – Józia – Gombrowicz komentuje również szereg polskich kompleksów i narodowych przywar. Postawy bohaterów w „Ferdydurke” są często przerysowane, co uwypukla absurdalność sytuacji, w jakiej znajduje się człowiek poddany presji społeczeństwa. To zjawisko, w którym jednostka gubi się w schematach narzucanych przez otoczenie, można odnieść do szerszego kontekstu społeczeństwa polskiego, w którym tradycja, obyczaje i opinie innych ludzi często dominują nad indywidualnymi pragnieniami i potrzebami.

Ostatecznie oba utwory przedstawiają społeczeństwo polskie jako podzielone z jednej strony przez zewnętrzne naciski w postaci zaborów („Dziady” cz. III), a z drugiej przez wewnętrzne wymagania podtrzymywania tradycyjnych wartości i ról („Ferdydurke”). W „Dziadach” Mickiewicza społeczeństwo panoramuje się heroicznie, ale jednocześnie tragicznie, co podkreśla wagę walki z zewnętrznym wrogiem. Tymczasem w „Ferdydurke” obraz przybiera postać groteski i satyry, która dekonstruuje mit harmonijnego społeczeństwa z jasnymi regułami. W obu przypadkach jednak literatura wskazuje na głębokie wewnętrzne i zewnętrzne konflikty, które kształtują tożsamość polskiego społeczeństwa na przestrzeni wieków.

Podsumowując, oba dzieła – „Dziady” cz. III i „Ferdydurke” – mimo różnic w podejściu, gatunku i czasie powstania, dostarczają wartościowego wglądu w społeczeństwo polskie, podkreślając jego złożoność i dynamikę kształtowaną przez różnorodne czynniki historyczne, kulturowe i społeczne.