Co może determinować ludzkie postępowanie?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.04.2025 o 22:12

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 9.04.2025 o 17:44

Ludzkie postępowanie jest skomplikowane i wieloaspektowe, często determinowane przez różne czynniki psychologiczne, społeczne, a także moralne. Literatura, jako zwierciadło ludzkiej natury, od wieków bada te aspekty, ukazując złożoność ludzkiego umysłu i motywacje stojące za jego działaniami. Jednym z najważniejszych dzieł literackich podejmujących ten temat jest powieść "Zbrodnia i kara" Fiodora Dostojewskiego. Analizując postępowanie Rodiona Raskolnikowa, a także odnosząc się do innych kontekstów literackich, można dojść do wniosku, że to czynniki takie jak idee, potrzeba akceptacji oraz wewnętrzne konflikty moralne znacząco kształtują ludzkie działania.

W "Zbrodni i karze" Dostojewski przedstawia losy Rodiona Raskolnikowa, który morduje lichwiarkę Alonę Iwanowną, przekonany o słuszności swojej tezy o "ludziach nadzwyczajnych". Raskolnikow wierzy, że wybitne jednostki są ponad moralnymi prawami i mogą poświęcać innych dla wyższego dobra. Ta idea staje się dla niego uzasadnieniem dla popełnienia zbrodni. W jego przypadku to właśnie idee filozoficzne, których echo odnajdujemy w teoriach Nietzschego o nadczłowieku, determinują jego postępowanie. Jednakże, po dokonaniu morderstwa, Raskolnikow zaczyna odczuwać silne napięcia moralne, co prowadzi go do załamania psychicznego i w końcu do wyznania prawdy. Jego historia ukazuje, że nawet najbardziej wyrachowane idee mogą zostać pokonane przez wewnętrzne poczucie winy i wyrzuty sumienia.

Innym kontekstem, w którym można rozważać kwestie motywacji ludzkich działań, jest dramat "Makbet" Williama Szekspira. Makbet, podobnie jak Raskolnikow, popełnia morderstwo, by osiągnąć wyższy cel - zdobycie władzy. Jego postępowanie również zdeterminowane jest przez ideę: pragnienie władzy i zaszczytów. Makbeth, pod wpływem przepowiedni czarownic i namowy swojej żony Lady Makbet, decyduje się na zabicie króla Duncana. Jego ambicja i chciwość popychają go do dalszych zbrodni, które mają zapewnić mu bezpieczeństwo i utrzymanie władzy. Również w jego przypadku wewnętrzne konflikty moralne i wyrzuty sumienia prowadzą do ostatecznej klęski, ukazując destrukcyjne skutki postępowania zdeterminowanego przez idee władzy i ambicji.

Trzeci kontekst literacki to "Bracia Karamazow" Dostojewskiego, gdzie również analizowane są różne motywacje ludzkiego działania. Postać Dymitra Karamazowa jest barwnym przykładem człowieka, którego postępowanie jest zdeterminowane przez skomplikowane emocje i pragnienie akceptacji. Dymitr, choć szlachetny na swój sposób, często kieruje się impulsywnymi emocjami i żądzą miłości oraz aprobaty. Jego działania mają na celu udowodnienie wartości siebie jako człowieka, zwłaszcza w oczach swojej ukochanej Gruszeńki. To potrzeba akceptacji i miłości determinuje jego postępowanie, które ostatecznie prowadzi do tragicznych konsekwencji.

W przypadku Raskolnikowa, Makbeta oraz Dymitra Karamazowa obserwujemy różnorodność motywacji i czynników determinujących ich postępowanie: filozoficzne idee, pragnienie władzy oraz potrzeba miłości i akceptacji. Literatura pokazuje, że ludzkie działania często nie są efektem jednego czynnika, lecz złożonej sieci motywacji i wewnętrznych rozterek. Człowiek, choć czasami kieruje się racjonalnymi przesłankami, jest także istotą emocjonalną, której działania mogą być kształtowane przez uczucia i pragnienia. W głębszym ujęciu, zarówno wewnętrzne moralne konflikty, jak i zewnętrzne wpływy społeczne odgrywają kluczową rolę w kształtowaniu ludzkich decyzji.

Podsumowując, to, co determinuje ludzkie postępowanie, jest często skomplikowanym zbiorem różnych czynników. Literatura, przez ukazanie złożoności ludzkiej natury, pozwala nam lepiej zrozumieć to, co kieruje naszymi działaniami. Zarówno idee, potrzeba akceptacji, jak i wewnętrzne napięcia moralne mogą być decydującymi elementami kształtującymi nasze decyzje. Dostojewski i Szekspir poprzez swoje dzieła ilustrują, jak nieprzewidywalne i złożone mogą być ludzkie motywacje, wskazując na ponadczasowość i uniwersalność tych problemów w literaturze.