Różne postawy ludzi wobec władzy: Odwołanie do „Antygony” oraz „Roku 1984”

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 13.04.2025 o 21:31

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 10.04.2025 o 18:50

W literaturze często spotykamy się z różnymi postawami ludzi wobec władzy i jej wpływem na jednostki oraz społeczeństwo. Dwa wybitne dzieła, które ukazują te postawy w odmienny sposób, to tragedia „Antygona” Sofoklesa oraz powieść „Rok 1984” George’a Orwella. Obie te utwory, chociaż oddzielone tysiącami lat, prezentują wnikliwe analizy interakcji między władzą a obywatelami, ukazując zarówno opór wobec autorytetu, jak i uległość.

W „Antygonie” Sofoklesa, tytułowa bohaterka staje przed trudnym wyborem między posłuszeństwem wobec króla Kreona a poszanowaniem boskich praw i tradycji rodzinnych. Antygona zdecydowanie reprezentuje postawę buntu wobec władzy świeckiej. Kreon, nowy władca Teb, wydaje dekret zakazujący pochowania zwłok Polinejkesa, brata Antygony, którego uznaje za zdrajcę. W imię lojalności rodzinnej i boskich praw, Antygona decyduje się na złamanie rozkazu i pochowanie brata zgodnie z tradycją. Jej działania są wyrazem sprzeciwu wobec niesprawiedliwej decyzji Kreona oraz afirmacją wyższych wartości moralnych i religijnych. Antygona, wybierając śmierć, symbolizuje nieugiętą obronę ideałów, która jest silniejsza niż strach przed represjami ze strony władzy. Postawa Antygony jest heroicznym przykładem, jak jednostka może przeciwstawić się autorytarnym rządom w imię zasad, które uważa za nadrzędne.

Z kolei Kreon reprezentuje stanowisko osoby sprawującej władzę, dla której najważniejsze są porządek i posłuszeństwo. Kreon wierzy, że jego edykty są niepodważalne i że ich przestrzeganie jest kluczem do stabilności państwa. Nie dostrzega jednak, że jego despotyczne decyzje prowadzą do katastrofy osobistej i społecznej. Kreonowa odmowa posłuchania rad innych i jego przekonanie o własnej nieomylności prowadzą do tragicznych konsekwencji. Postać Kreona pokazuje, jak władza może oślepić człowieka, prowadząc do jego moralnego i emocjonalnego upadku.

W przeciwieństwie do „Antygony”, gdzie walka jednostki z władzą jest otwarta i dramatyczna, „Rok 1984” Orwella ukazuje bardziej subtelne i psychologiczne aspekty władzy totalitarnej. Winston Smith, główny bohater powieści, żyje w świecie, gdzie władza ma absolutną kontrolę nad życiem obywateli, nie tylko poprzez brutalną siłę, ale również manipulację informacją i językiem. Partia, rządząca państwem Oceanii, narzuca swoją wersję prawdy poprzez neosemantykę i kontrolę myśli. Winston, chociaż w głębi duszy buntuje się przeciwko reżimowi, z początku stara się jedynie przetrwać w skomplikowanym systemie pełnym kłamstw i inwigilacji. Jego droga do buntu jest pełna niepewności i lęków przed wszechobecną kontrolą.

Winston podejmuje próbę zachowania resztek indywidualności i prawdy, nawiązując romans z Julią i starając się odkryć rzeczywistość, ukrytą pod warstwą propagandy. Jednak w świecie Orwella prawo do prawdy i wolności jest systematycznie usuwane przez władzę, co ostatecznie prowadzi do zdrady i złamania Winstona. Postawa bohatera wobec władzy jest początkowo pasywna, przekształcając się w aktywny opór, lecz w obliczu wszechogarniającego terroru i manipulacji okazuje się bezsilna.

Porównując te dwa dzieła, można zauważyć, że zarówno Antygona, jak i Winston Smith są jednostkami starającymi się pozostać wiernymi swoim przekonaniom. Antygona jest nieustępliwa w swym buncie aż do samego końca, podczas gdy Winston poddaje się presji systemu totalitarnego. Różnice te wynikają nie tylko z charakterów bohaterów, ale także ze skali i natury władzy, z którą się mierzą. Kreon jest autokratą z ludzką twarzą, zdolnym do refleksji i w końcu uznającym swój błąd. Z kolei Partia w „Roku 1984” jest nieludzka, zimna i wszechmocna, co nie daje miejsca na jakikolwiek kompromis czy zrozumienie.

Podsumowując, zarówno „Antygona” jak i „Rok 1984” ukazują różnorodne postawy wobec władzy — od otwartego buntu po wewnętrzne zmagania z narzuconą rzeczywistością. Antygona i Winston są reprezentantami jednostek, które w obliczu opresji próbują zachować swoje człowieczeństwo, choć ich sposoby walki są różne i kończą się różnymi rezultatami. Fakt ten podkreśla złożoność interakcji między władzą a jednostką, na której rozważanie literatura pozostaje nieocenionym źródłem refleksji.