Czy jednostka może poprawić los innych?

Ta praca została zweryfikowana przez naszego nauczyciela: 10.05.2025 o 17:48

Rodzaj zadania: Rozprawka

Dodane: 8.05.2025 o 20:49

Rozważając pytanie, czy jednostka może poprawić los innych, warto przyjrzeć się literaturze polskiej XIX wieku, która obfituje w dzieła analizujące zarówno możliwości, jak i ograniczenia ludzkiego działania. Na przykładzie Raskolnikowa z "Zbrodni i kary" Fiodora Dostojewskiego, Stanisława Wokulskiego z "Lalki" Bolesława Prusa, bohaterów "Dziadów" cz. III Adama Mickiewicza, tytułowego "Kordiana" Juliusza Słowackiego oraz innych lektur obowiązkowych, takich jak "Inny świat" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego i "Medaliony" Zofii Nałkowskiej, możemy przeanalizować, w jakim stopniu jednostka jest w stanie wpłynąć na losy innych ludzi.

Raskolnikow z "Zbrodni i kary" jest postacią, której działania zdecydowanie wpływają na życie innych. Jego decyzja o zabiciu starej lichwiarki jest motywowana ideą, że można czynić dobro poprzez zło, a jego celem jest poprawa losu biednych i skrzywdzonych. Raskolnikow wierzy, że eliminując lichwiarkę, uwolni innych od jej ucisku i umożliwi sobie wykorzystanie jej pieniędzy do poprawienia losu innych. Jednak w miarę rozwijania się fabuły Dostojewski pokazuje, że próba poprawy losu innych poprzez zbrodnię prowadzi jedynie do cierpienia i destrukcji, zarówno samego Raskolnikowa, jak i osób w jego otoczeniu. Działanie jednostki może przynieść efekty odwrotne do zamierzonych, jeśli brak mu moralnego i etycznego fundamentu.

W "Lalce" Bolesława Prusa Stanisław Wokulski także pragnie wpływać na los innych, choć czyni to zdecydowanie innymi środkami niż Raskolnikow. Wokulski, człowiek przedsiębiorczy i filantrop, stara się poprawić los najbiedniejszych, inwestując w rozwój nauki i przemysłu, a także pomagając ludziom bezpośrednio, jak chociażby Marii, wdowie po subiekcie. Jego działania pokazują, że jednostka, posiadająca wizję i determinację, ma realny wpływ na losy innych. Jednak w świecie "Lalki" jednostka napotyka na ograniczenia związane z niechęcią społeczeństwa do zmian, typową dla ówczesnej epoki klasowością i hipokryzją. Wokulski, mimo swojej determinacji, ostatecznie zderza się z rzeczywistością pełną uprzedzeń i osobistych rozczarowań, które uniemożliwiają osiągnięcie bardziej znaczącej zmiany społecznej.

"Dziady" cz. III Adama Mickiewicza ukazują jednostkę jako część większej zbiorowości, gdzie jej działania mogą mieć symboliczne znaczenie. Konrad, główny bohater, przechodzi przemianę duchową, wierząc, że może wpłynąć na los narodu, stając się jego przywódcą duchowym. Jednak Mickiewicz zaznacza, że indywidualny heroizm nie wystarczy do zmiany losu całej zbiorowości bez wsparcia i współpracy większej społeczności. Siła jednostki leży w jej zdolności do inspiracji innych i wzbudzania poczucia solidarności, co pokazuje, że wpływ jednostki jest często ograniczony i wymaga kontekstu wspólnego działania.

Podobnie w "Kordianie" Juliusza Słowackiego tytułowy bohater pragnie zmienić losy swojego narodu, podejmując samotny zamach na cara. Kordian wierzy w moc jednostki, ale jego działania odsłaniają dylemat, z jakim borykają się ci, którzy pragną zmiany – samotna jednostka, bez wsparcia i struktury, skazana jest na porażkę. Słowacki ukazuje, że chociaż jednostka może zainicjować ruch ku zmianie, jej sukces zależy od mnogości wzajemnie wspierających się działań wielu ludzi. Dramat osobisty Kordiana ukazuje iluzoryczność samotnego bohaterstwa w walce o los wielu.

"Inny świat" Gustawa Herlinga-Grudzińskiego i "Medaliony" Zofii Nałkowskiej dodają dodatkową perspektywę do kwestii wpływu jednostki. Narracje oparte na doświadczeniach eksterminacyjnych pokazują, że nawet w najbardziej wrogich warunkach jednostki mogą podejmować działania, które mają na celu niesienie pomocy innym. W "Innym świecie" więźniowie łagrów, mimo brutalności systemu, potrafią tworzyć przestrzenie dla odzyskania człowieczeństwa przez gesty solidarności i wsparcia. Z kolei "Medaliony" Nałkowskiej wskazują na moralną odpowiedzialność jednostki w obliczu zbrodni – osobiste świadectwa ludzi zaangażowanych w system bądź będących jego ofiarami podkreślają znaczenie jednostkowych wyborów w kontekście historycznych okrucieństw.

Podsumowując, analiza wspomnianych dzieł literackich wykazuje, że jednostka z pewnością może wpłynąć na los innych, choć jej możliwości są zróżnicowane zarówno pod względem metod, jak i efektywności. Czynniki, które decydują o sukcesie, to nie tylko siła charakteru i determinacja jednostki, ale także jej umiejętność inspirowania wspólnoty, zdolność adaptacji do warunków zewnętrznych i obecność moralnego kompasu. Literatura ukazuje, że prawdziwe zmiany społeczno-polityczne są możliwe, kiedy działania jednostek przekładają się na szerokie ruchy społeczne. W rzeczywistości pełnej wyzwań i sprzeczności, jak ilustrują to przedstawione utwory, efektywność działań jednostki zależy od harmonii między osobistymi intencjami a możliwościami współpracy z innymi. Bohaterowie, mimo swoich indywidualnych tragedii i dylematów, pozostawiają trwałe przesłanie, że potencjał człowieka do wywierania wpływu na świat jest nieoceniony, nawet jeśli pełne zrozumienie ich osiągnięć jest możliwe dopiero z perspektywy czasu i historii.